Rozwój rynku: Kakao i przetwory z kakao (CN 18) — 2015–2025
Wprowadzenie
Rynek kakao i przetworów kakaowych (CN 18) w Unii Europejskiej przeszedł w latach 2015–2025 głęboką transformację. Choć UE pozostaje jednym z największych na świecie ośrodków przetwórstwa kakao — z produkcją krajową sięgającą 7,40 mln ton w 2025 r. — to jednocześnie jest silnie uzależniona od importu surowca z Afryki Zachodniej. Okres ten przyniósł gwałtowny wzrost wartości obrotów handlowych, napędzany przede wszystkim bezprecedensową eksplozją cen w latach 2024–2025, przy relatywnie skromnym wzroście wolumenów. Raport ten przedstawia trzy kluczowe dynamiki rynkowe, analizując dane dotyczące handlu zagranicznego UE z krajami trzecimi w rozbiciu na poszczególne pozycje CN oraz główne kierunki geograficzne.
Zakres i definicje produktu CN 18
1. Eksplozja cenowa lat 2024–2025: wartość handlu rośnie kilkukrotnie szybciej niż wolumeny
Wartość importu i eksportu wzrosła odpowiednio o 200% i 133%
Pomiędzy 2015 a 2025 rokiem wartość importu towarów CN 18 do UE wzrosła z 7,30 mld EUR do 21,89 mld EUR (+199,9%), podczas gdy wartość eksportu zwiększyła się z 6,95 mld EUR do 16,22 mld EUR (+133,2%). Jednocześnie wolumeny importu i eksportu rosły znacznie wolniej — odpowiednio o 10,4% (z 2,27 mln t do 2,50 mln t) i 19,1% (z 1,51 mln t do 1,80 mln t). Rozdźwięk między dynamiką wartości i ilości jednoznacznie wskazuje na dominację czynnika cenowego w kształtowaniu obrotów handlowych.
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Import — wartość (mld EUR) | 7,30 | 21,89 | +199,9% |
| Import — ilość (mln t) | 2,27 | 2,50 | +10,4% |
| Import — cena (EUR/t) | 3 218 | 8 745 | +171,8% |
| Eksport — wartość (mld EUR) | 6,95 | 16,22 | +133,2% |
| Eksport — ilość (mln t) | 1,51 | 1,80 | +19,1% |
| Eksport — cena (EUR/t) | 4 611 | 9 027 | +95,8% |
Ceny surowych ziaren kakao wzrosły ponad trzykrotnie, napędzając łańcuch cenowy
Najbardziej spektakularny wzrost cen dotyczył surowego surowca — ziaren kakao (CN 1801). Cena importowa wzrosła z 2 830 EUR/t w 2015 r. do 8 077 EUR/t w 2025 r. (+185%). Podobnie gwałtownie wzrosły ceny masła kakaowego (CN 1804) z 4 952 EUR/t do 14 876 EUR/t (+200%) oraz pasty kakaowej (CN 1803) z 2 768 EUR/t do 8 163 EUR/t (+195%). Jednak przełomowy skok cenowy nastąpił dopiero w latach 2024–2025 — w przypadku ziaren kakao cena importowa skoczyła z 2 676 EUR/t w 2023 r. do 5 175 EUR/t w 2024 r., a następnie do 8 077 EUR/t w 2025 r. Odpowiadały za to nieurodzajne zbiory w Afryce Zachodniej, nasilone zmianami klimatycznymi (m.in. zjawisko El Niño i czarna zgnilizna strąków), co wywołało globalny deficyt podaży i spekulację na rynkach terminowych.
| Pozycja CN | Cena importowa 2015 (EUR/t) | Cena importowa 2025 (EUR/t) | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| 1801 — Ziarna kakao | 2 830 | 8 077 | +185% |
| 1803 — Pasta kakaowa | 2 768 | 8 163 | +195% |
| 1804 — Masło kakaowe | 4 952 | 14 876 | +200% |
| 1805 — Proszek kakaowy | 2 158 | 6 716 | +211% |
| 1806 — Czekolada i przetwory | 5 040 | 8 483 | +68% |
Porównanie segmentów produktowych
Import ziaren kakao stanowi dominujący wolumen, ale eksport napędzają przetwory czekoladowe
Struktura segmentowa obrazuje rolę UE jako hubu przetwórczego. W 2025 r. import objętościowo zdominowały surowe ziarna kakao (CN 1801) — 1,53 mln t z łącznych 2,50 mln t importu, a wartościowo — 12,37 mld EUR z 21,89 mld EUR. Z kolei eksport napędzany był głównie czekoladą i przetworami spożywczymi (CN 1806) — 1,22 mln t o wartości 10,50 mld EUR. Drugim największym segmentem eksportowym był proszek kakaowy (CN 1805) z wolumenem 328 tys. t i wartością 2,29 mld EUR.
2. Afryka Zachodnia źródłem surowca, Wielka Brytania głównym odbiorcą — geografia handlu UE
Wybrane kraje Afryki Zachodniej odpowiadają za ponad 60% wartości importu
Struktura geograficzna importu podkreśla silne uzależnienie UE od kilku państw Afryki Zachodniej. W 2025 r. największym dostawcą była Wybrzeże Kości Słoniowej z wartością importu 8,21 mld EUR (+199,7% vs. 2015). Kolejne pozycje zajmowały Ghana (2,64 mld EUR, +115,5%), Kamerun (2,07 mld EUR, +373,1%) i Nigeria (2,01 mld EUR, +373,3%). Łączna wartość importu z tych czterech państw wyniosła ok. 14,93 mld EUR, co stanowiło blisko 68% całkowitego importu CN 18.
| Partner importowy | 2015 (mln EUR) | 2025 (mln EUR) | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Wybrzeże Kości Słoniowej | 2 739 | 8 209 | +199,7% |
| Ghana | 1 224 | 2 637 | +115,5% |
| Nigeria | 425 | 2 013 | +373,3% |
| Kamerun | 437 | 2 065 | +373,1% |
| Ekwador | 150 | 1 232 | +722,6% |
| Wielka Brytania | 708 | 1 106 | +56,2% |
| Szwajcaria | 522 | 871 | +66,8% |
Szczególnie dynamiczny wzrost odnotowały Nigeria i Kamerun — oba kraje zwiększyły wartość eksportu do UE ponad 4,7-krotnie. Ekwador zanotował ponad 8-krotny wzrost wartości importu (z 150 mln EUR do 1,23 mld EUR), co odzwierciedla rosnące znaczenie Ameryki Południowej jako alternatywnego źródła surowca wobec problemów z podażą z Afryki Zachodniej.
Eksport skoncentrowany jest na Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Europie Wschodniej
Na rynku eksportowym UE dominuje Wielka Brytania — w 2025 r. trafiły tam przetwory kakaowe o wartości 4,18 mld EUR (+89,7% vs. 2015), co stanowiło 25,8% całego eksportu CN 18. Na drugim miejscu znalazły się Stany Zjednoczone (1,98 mld EUR, +228,3%), wyprzedzając Szwajcarię (1,19 mld EUR, +161,6%) i Rosję (1,01 mld EUR, +170,2%). Najszybciej rosnącym rynkiem eksportowym okazała się Ukraina — z 87 mln EUR w 2015 r. do 527 mln EUR w 2025 r. (+502,8%), a także Turcja (z 251 mln EUR do 904 mln EUR, +260,2%).
| Partner eksportowy | 2015 (mln EUR) | 2025 (mln EUR) | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | 2 201 | 4 176 | +89,7% |
| Stany Zjednoczone | 604 | 1 982 | +228,3% |
| Rosja | 376 | 1 015 | +170,2% |
| Szwajcaria | 455 | 1 189 | +161,6% |
| Turcja | 251 | 904 | +260,2% |
| Ukraina | 87 | 527 | +502,8% |
| Kanada | 181 | 456 | +152,6% |
Holandia i Belgia stanowią europejskie centra przetwórstwa kakao
W ramach samej UE struktura handlu wyraźnie wskazuje na dwa główne ośrodki przetwórcze. Holandia, z importem na poziomie 8,80 mld EUR i eksportem 4,46 mld EUR w 2025 r., pełni rolę największego europejskiego hubu importowego — odpowiada za ok. 40% wartości importu CN 18 do UE. Belgia jest państwem o najwyższym względnym współczynniku wyspecjalowania w produkcji kakao (RCA = 1,98; RSCA = 0,33), co potwierdza jej kluczową rolę jako ośrodka konfekcjonowania i przetwórstwa. Kolejne miejsca pod względem wyspecjalowania zajmują Holandia (RCA = 1,66), Chorwacja (1,63) i Bułgaria (1,38).
| Państwo UE | Import 2025 (mln EUR) | Eksport 2025 (mln EUR) | RCA (2025) |
|---|---|---|---|
| Holandia | 8 796 | 4 456 | 1,66 |
| Belgia | 2 899 | 2 212 | 1,98 |
| Niemcy | 2 866 | 3 180 | — |
| Francja | 2 865 | 1 195 | 1,13 |
| Hiszpania | 1 506 | 719 | — |
| Włochy | 1 141 | 1 440 | — |
Najbardziej wyspecjalizowane państwa UE
3. Pogłębiający się deficyt handlowy i rosnące uzależnienie od importu
Deficyt handlowy UE w kakao pogłębił się z –346 mln EUR do –5,68 mld EUR
UE odnotowuje trwały deficyt w handlu towarami CN 18 z krajami trzecimi. W 2015 r. wyniósł on –346 mln EUR, a w 2025 r. pogłębił się do –5,68 mld EUR (zmiana o –1 539%). Jedynie w 2018 r. saldo było bliskie dodatniego (szacunkowo ok. +1,70 mld EUR w szczycie), po czym gwałtownie się pogorszyło w latach 2024–2025 pod wpływem wspomnianej eksplozji cenowej. Wskaźnik netto uzależnienia od importu (net import reliance) wzrósł z –5,9% w 2015 r. do –22,7% w 2025 r., co oznacza, że UE importuje znacznie więcej kakao i jego przetworów niż eksportuje, a luka ta się pogłębia.
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Saldo handlowe (mln EUR) | –346 | –5 676 | –1 539% |
| Net import reliance (%) | –5,9 | –22,7 | –287% |
| Trade intensity (%) | 18,9 | 50,3 | +165% |
| Export propensity (%) | 12,9 | 39,7 | +207% |
Wskaźniki autonomii i podatności
Rosnąca intensywność handlu odzwierciedla głębszą integrację z globalnym rynkiem
Wskaźnik intensywności handlu (trade intensity) wzrósł z 18,9% do 50,3%, a skłonność do eksportu (export propensity) z 12,9% do 39,7%. Oba wskaźniki potwierdzają, że sektor kakao w UE jest coraz silniej zorientowany na wymianę międzynarodową. Jednak jednocześnie rosnący deficyt handlowy i wysoka zależność importowa sygnalizują podatność sektora na zakłócenia w łańcuchu dostaw — czego przykładem może być wspomniany kryzys podażowy 2024–2025.
Produkcja krajowa UE rośnie, ale nie zaspokaja rosnącego popytu na surowiec
Produkcja krajowa kakao i przetworów kakaowych w UE wzrosła z 5,16 mln t (wartość: 18,60 mld EUR) w 2015 r. do 7,40 mln t (32,36 mld EUR) w 2025 r., co stanowi wzrost odpowiednio o 43,5% i 74,0%. Wzrost wartości produkcji szybszy niż wolumenu odzwierciedla podobny efekt cenowy obserwowany w handlu zagranicznym. Niemniej jednak, mimo znaczącej produkcji krajowej, UE pozostaje importerem netto surowca kakaowego — produkcja przetworów wymaga bowiem znacznych ilości importowanych ziaren.
Koncentracja dostawców lekko maleje, ale ryzyko geopolityczne i klimatyczne pozostaje wysokie
Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu CN 18 spadł nieznacznie z 1 923 do 1 817 (–5,6%), a dla eksportu z 1 256 do 1 013 (–19,4%), co wskazuje na stopniową dywersyfikację partnerów handlowych. Mimo to, czterej główni dostawcy z Afryki Zachodniej (Wybrzeże Kości Słoniowej, Ghana, Nigeria, Kamerun) kontrolują blisko 70% rynku importowego, co czyni sektor wrażliwym na warunki pogodowe, niestabilność polityczną i zmiany regulacyjne w tym regionie. Współczynniki zmienności (CV) potwierdzają to ryzyko — najwyższe wartości odnotowano dla importu z Gwinei (CV = 0,61), Ekwadoru (0,37) i Ukrainy (0,37).
Podsumowanie
Okres 2015–2025 przyniósł fundamentalną zmianę rynku kakao i przetworów kakaowych w UE. Trzy główne dynamiki zdefiniowały tę dekadę:
-
Bezprecedensowy wzrost cen, szczególnie w latach 2024–2025, który spowodował, że wartość handlu wzrosła wielokrotnie szybciej niż wolumeny. Ceny ziaren kakao importowanych do UE wzrosły z ok. 2 800 EUR/t do ponad 8 000 EUR/t, co przełożyło się na wzrost cen na wszystkich poziomach łańcucha wartości.
-
Dominacja Afryki Zachodniej jako źródła surowca — cztery państwa regionu odpowiadają za blisko 70% wartości importu, co przy rosnącej dywersyfikacji eksportu UE (Wielka Brytania, USA, Turcja, Ukraina) tworzy asymetryczne ryzyko w łańcuchu dostaw.
-
Pogłębiający się deficyt handlowy — mimo silnej i rosnącej bazy produkcyjnej UE (7,40 mln t produkcji w 2025 r.) oraz wysokiej specjalizacji Belgii i Holandii w przetwórstwie, Unia pozostaje importerem netto surowca kakaowego, a deficyt handlowy pogłębił się z –346 mln EUR do –5,68 mld EUR.
Perspektywy na kolejne lata zależeć będą od odbudowy produkcji w Afryce Zachodniej, rozwoju alternatywnych źródeł surowca (Ekwador, Peru, Indonezja) oraz zdolności europejskiego sektora przetwórczego do przenoszenia wyższych kosztów surowca na ceny produktów końcowych.