Rozwój rynku: Kakao i przetwory z kakao (CN 18) — 2015–2025
Wprowadzenie
Niniejszy raport analizuje ewolucję handlu zagranicznego Unii Europejskiej w zakresie działu CN 18 – „Kakao i przetwory z kakao” – w latach 2015–2025. Obejmuje on zarówno surowiec (ziarna kakao, pastę, masło kakaowe, proszek), jak i końcowe wyroby czekoladowe. Dane pochodzą z panelu EU Trade Dashboard i uwzględniają wyłącznie wymianę z krajami spoza UE. W analizowanym okresie obroty towarowe w tej kategorii wzrosły wielokrotnie, głównie pod wpływem gwałtownego wzrostu cen kakao na rynkach światowych, przy relatywnie stabilnym wolumenie.
1. Gwałtowny wzrost wartości handlu napędzany cenami kakao
Wolumen obrotów rośnie powoli, podczas gdy ceny jednostkowe eksplodują
Pomiędzy 2015 a 2025 r. wartość unijnego eksportu wzrosła ze 6,95 mld EUR do 16,22 mld EUR (+133,2%), a importu z 7,30 mld EUR do 21,89 mld EUR (+199,9%). W tym samym czasie wolumen eksportu zwiększył się zaledwie o 19,1% (z 1,51 mln do 1,80 mln ton), a importu o 10,4% (z 2,27 mln do 2,50 mln ton). Oznacza to, że za wzrostami wartości niemal w całości odpowiadają wyższe ceny jednostkowe.
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Wartość eksportu (mld EUR) | 6,95 | 16,22 | +133,2 |
| Wolumen eksportu (tys. t) | 1 508 | 1 796 | +19,1 |
| Cena eksportowa (EUR/t) | 4 611 | 9 027 | +95,8 |
| Wartość importu (mld EUR) | 7,30 | 21,89 | +199,9 |
| Wolumen importu (tys. t) | 2 268 | 2 503 | +10,4 |
| Cena importowa (EUR/t) | 3 218 | 8 745 | +171,8 |
Źródło: General Overview
Szczególnie spektakularny skok cen nastąpił w latach 2024–2025. Cena importowa wzrosła z 2 459 EUR/t (minimum w 2022 r.) do 8 745 EUR/t w 2025 r., czyli o przeszło 250%. Było to odzwierciedlenie globalnego kryzysu podażowego na rynku kakao, wywołanego niekorzystnymi warunkami agrometeorologicznymi w Afryce Zachodniej oraz chorobami upraw. UE jako główny światowy przetwórca kakao odczuła ten szok bardzo silnie, zwłaszcza po stronie kosztów importu surowca.
Struktura towarowa handlu uwypukla rolę przetwórstwa
Import UE zdominowany jest przez ziarna kakao (CN 1801), które w 2025 r. odpowiadały za 56% wartości przywozu. Ich cena jednostkowa wzrosła z 2 830 EUR/t do 8 077 EUR/t. W eksporcie kluczową pozycję stanowią czekolada i przetwory (CN 1806) – 65% wartości wywozu w 2025 r., przy cenie rosnącej z 5 173 EUR/t do 8 635 EUR/t. Dzięki temu UE utrzymuje model „import surowca – eksport produktów przetworzonych”, jednak gwałtowny wzrost cen surowca pogorszył relacje cenowe.
2. Zmiany strukturalne w bilansie handlowym i koncentracji rynków
Od nadwyżki do rekordowego deficytu: systematyczne pogarszanie salda
Jeszcze w 2021 r. UE notowała niewielką nadwyżkę handlową w wysokości 1,69 mld EUR. Od 2022 r. saldo zaczęło się jednak gwałtownie pogarszać, osiągając deficyt 5,68 mld EUR w 2025 r. Przyczyną był nieproporcjonalny wzrost wartości importu surowca w stosunku do wartości eksportu wyrobów gotowych – ceny importowe kakao rosły szybciej niż ceny eksportowe czekolady i masła kakaowego.
| Rok | Saldo handlowe (mld EUR) |
|---|---|
| 2015 | –0,35 |
| 2016 | –1,03 |
| … | … |
| 2021 | +1,69 |
| 2024 | –2,50* |
| 2025 | –5,68 |
Wartość szacunkowa na podstawie dostępnych danych.
Źródło: Bilans handlowy
Wskaźnik zależności od importu netto (Net Import Reliance) uległ silnemu pogorszeniu – z –5,9% w 2003 r. do –22,7% w 2024 r., co odzwierciedla rosnącą nadwyżkę eksportową w ujęciu relatywnym (UE więcej eksportuje niż importuje w stosunku do konsumpcji). Jednocześnie sama intensywność handlu (trade intensity) wzrosła niemal trzykrotnie – z 18,9% do 50,3%, a skłonność do eksportu (export propensity) z 12,9% do 39,7%. Oznacza to, że sektor kakao i czekolady staje się coraz bardziej zorientowany na rynki zewnętrzne.
Dostawcy ziarna dominują po stronie importu, Wielka Brytania pozostaje głównym rynkiem zbytu
Po stronie importu największymi partnerami UE są niezmiennie kraje Afryki Zachodniej:
- Côte d’Ivoire: dostawy wzrosły z 2,74 mld EUR (2015) do 8,21 mld EUR (2025), +199,7%.
- Ghana: z 1,22 mld EUR do 2,64 mld EUR, +115,5%.
- Nigeria i Kamerun zanotowały jeszcze szybszy wzrost – odpowiednio o 373,3% i 373,1%.
W eksporcie dominują rynki dojrzałe i wschodzące:
- Wielka Brytania: z 2,20 mld EUR do 4,18 mld EUR, +89,7%.
- Stany Zjednoczone: z 0,60 mld EUR do 1,98 mld EUR, +228,3%.
- Rosja: z 0,38 mld EUR do 1,01 mld EUR, +170,2% (choć od 2022 r. dynamika wyhamowała).
Koncentracja rynków mierzona wskaźnikiem HHI zmniejszyła się zarówno dla importu (z 1 923 do 1 817, –5,6%), jak i eksportu (z 1 256 do 1 013, –19,4%), co sygnalizuje postępującą dywersyfikację partnerów handlowych, korzystniejsą z punktu widzenia odporności łańcucha dostaw.
Źródła: Partnerzy, Koncentracja
3. Specjalizacja eksportowa UE i rola głównych państw członkowskich
Najbardziej wyspecjalizowane kraje UE w przetwórstwie kakao
Współczynnik ujawnionej symetrycznej przewagi komparatywnej (RSCA) za 2025 r. wskazuje na silną specjalizację w przetwórstwie kakao w następujących państwach członkowskich:
- Belgia (RSCA = 0,33; RCA = 1,98)
- Holandia (RSCA = 0,25; RCA = 1,66)
- Chorwacja (RSCA = 0,24; RCA = 1,63)
- Bułgaria (RSCA = 0,16; RCA = 1,38)
- Francja (RSCA = 0,06; RCA = 1,13)
Te kraje wyróżniają się szczególnie wysokim udziałem eksportu kakao i przetworów w swoim całkowitym eksporcie, co potwierdza ich rolę jako centrów przetwórstwa i reeksportu. Z kolei Malta, Irlandia czy Cypr wykazują skrajnie niskie wartości RSCA, co sugeruje minimalne zaangażowanie w ten sektor.
Holandia i Niemcy jako potęgi eksportowe — ale import jest równie skoncentrowany
Pod względem wartości obrotów największymi eksporterami w UE są:
- Holandia: z 1,51 mld EUR (2015) do 4,46 mld EUR (2025), +194,6%
- Niemcy: z 1,53 mld EUR do 3,18 mld EUR, +107,6%
- Belgia: z 0,81 mld EUR do 2,21 mld EUR, +172,9%
- Włochy: z 0,78 mld EUR do 1,44 mld EUR, +85,7%
- Polska: z 0,63 mld EUR do 1,06 mld EUR, +67,6%
Po stronie importu liderami są te same państwa (Holandia, Niemcy, Francja, Belgia), co podkreśla ich funkcję logistyczno‑przetwórczą (magazynowanie, przemiał, dystrybucja). Holandia zaimportowała w 2025 r. towary za 8,80 mld EUR, a Niemcy za 2,87 mld EUR.
Produkcja unijna (w tonach) wzrosła w latach 2003–2024 z 5,16 mld kg do 7,40 mld kg (+43,5%), a wartość produkcji z 18,6 mld EUR do 32,4 mld EUR (+74,0%), co wskazuje na stały wzrost mocy przerobowych, nawet gdy koniunktura cenowa staje się wymagająca.
Źródła: Specjalizacja, Reporterzy, Produkcja
Podsumowanie
W latach 2015–2025 handel UE produktami działu CN 18 przeszedł fundamentalną transformację. O ile wolumen wymiany urósł umiarkowanie (kilkanaście procent), o tyle wartość eksportu i importu wzrosła odpowiednio o 133% i 200%, co jest efektem przede wszystkim bezprecedensowego wzrostu cen ziarna kakaowego. UE umocniła swoją pozycję globalnego przetwórcy, ale jednocześnie stała się bardziej wrażliwa na szoki podażowe, czego skutkiem jest rekordowy deficyt handlowy w 2025 r. Korzystnym zjawiskiem jest postępująca dywersyfikacja zarówno partnerów handlowych, jak i kierunków eksportu, przy jednoczesnym wzroście produkcji. Wyzwaniem pozostaje zarządzanie zmiennością cen surowca oraz utrzymanie konkurencyjności europejskiego przetwórstwa wobec rosnących kosztów importu.