Rozwój rynku: Przetwory zbożowe i mleczne (CN 19) — 2015–2025
Wprowadzenie
Niniejszy raport analizuje handel Unii Europejskiej produktami objętymi działem 19 Nomenklatury Scalonej (przetwory ze zbóż, mąki, skrobi lub mleka; pieczywa cukiernicze) z krajami spoza UE w latach 2015–2025. Dane roczne ukazują dynamiczny rozwój eksportu, rosnącą nadwyżkę handlową oraz istotne przeobrażenia w strukturze geograficznej i produktowej wymiany.
Dynamiczny rozwój eksportu i rekordowa nadwyżka handlowa
Całkowita wartość eksportu wzrosła o trzy czwarte, napędzana zarówno wzrostem wolumenu, jak i cen
Unijny eksport towarów CN 19 zwiększył się z 13,35 mld EUR (2015) do 23,35 mld EUR (2025) – o 74,9%, przy wzroście wolumenu o 32,3% i ceny jednostkowej o 32,2% (dane ogólne). Równocześnie import rósł wolniej wartościowo (+72,6%) i w większym stopniu dzięki zwiększonym wolumenom (+45,2%) niż cenom (+18,9%). W efekcie nadwyżka handlowa zwiększyła się z 10,75 mld EUR do 18,86 mld EUR (+75,4%).
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Eksport (mld EUR) | 13,35 | 23,35 | +74,9% |
| Import (mld EUR) | 2,60 | 4,49 | +72,6% |
| Saldo (mld EUR) | 10,75 | 18,86 | +75,4% |
| Wolumen eksportu (mln t) | 4,74 | 6,27 | +32,3% |
| Cena eksportowa (EUR/t) | 2 817 | 3 724 | +32,2% |
| Wolumen importu (mln t) | 1,16 | 1,68 | +45,2% |
| Cena importowa (EUR/t) | 2 250 | 2 674 | +18,9% |
Stany Zjednoczone, Chiny i Polska – motory wzrostu eksportu
Największym odbiorcą pozostała Wielka Brytania (6,14 mld EUR w 2025 r., +83,4%), jednak szczególnie silną dynamiką wykazały się Stany Zjednoczone (+202,5% – do 2,53 mld EUR) oraz Chiny (+92,1% – do 2,69 mld EUR) (główni partnerzy). Eksport do Rosji obniżył się o 11,4%, odzwierciedlając skutki sankcji. Wśród państw członkowskich najszybciej eksportowały poza UE Polska (+208,9% – do 1,74 mld EUR), Belgia (+138,8%) i Włochy (+104,6% – do 4,23 mld EUR) (główni reporterzy).
| Kraj partnerski (eksport) | 2015 (mld EUR) | 2025 (mld EUR) | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | 3,35 | 6,14 | +83,4% |
| Stany Zjednoczone | 0,84 | 2,53 | +202,5% |
| Chiny | 1,40 | 2,69 | +92,1% |
| Rosja | 0,43 | 0,38 | –11,4% |
Dywersyfikacja importu i nowa geografia dostaw
Gwałtowny wzrost dostaw z Ukrainy i rozproszenie źródeł importu
Import z krajów trzecich wzrósł z 2,60 do 4,49 mld EUR, ale jego struktura uległa znacznemu rozproszeniu – wskaźnik koncentracji HHI spadł o 45,1% (z 3 166 do 1 739) (koncentracja rynku). Do najdynamiczniejszych dostawców należały:
- Ukraina – wzrost o 618,9%, z 35 do 251 mln EUR,
- Chiny – +199,1%, z 108 do 322 mln EUR,
- Turcja – +183,9%, z 125 do 355 mln EUR,
- Wietnam – +191,0%, z 59 do 171 mln EUR.
Jednocześnie import ze Szwajcarii skurczył się o 10,5%, a z Wielkiej Brytanii, mimo że pozostaje największym źródłem (1,71 mld EUR), wzrósł jedynie o 22,2%.
| Kraj partnerski (import) | 2015 (mln EUR) | 2025 (mln EUR) | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Ukraina | 35 | 251 | +618,9% |
| Chiny | 108 | 322 | +199,1% |
| Turcja | 125 | 355 | +183,9% |
| Wietnam | 59 | 171 | +191,0% |
| Szwajcaria | 360 | 322 | –10,5% |
Wzrost znaczenia makaronów w imporcie przy stabilnej dominacji wyrobów piekarniczych
W strukturze importu dominuje segment 1905 (pieczywo cukiernicze, chleb, herbatniki) z wartością 2,35 mld EUR w 2025 r. (ponad połowa importu). Udział makaronów (1902) zwiększył się z 398 mln EUR (2015) do 1,05 mld EUR (2025), co częściowo wynika z silnych dostaw z Ukrainy i Chin (porównanie segmentów produktowych).
Szoki cenowe i zmienność – wyzwania okresu 2022–2025
Wysoka zmienność dostaw z Ukrainy i Chin, stabilność na rynkach eksportowych
W latach 2015–2025 największą niestabilność wolumenu importu odnotowano dla Ukrainy (współczynnik zmienności CV = 0,41), Chin (0,32) i Wietnamu (0,28) (zmienność dostaw). Po stronie eksportu wyróżnia się Rosja (CV = 0,34), gdzie sankcje spowodowały duże wahania. Z kolei dostawy do Wielkiej Brytanii, Norwegii czy Arabii Saudyjskiej charakteryzowały się bardzo niską zmiennością (CV <0,10).
Gwałtowne podwyżki cen w 2022 r. – szoki cenowe w eksporcie i imporcie
Analiza incydentów szokowych ujawnia skokowe zmiany cen w 2022 r. (szoki cenowe):
- Eksport do RPA: cena wzrosła o 44,4% przy jednoczesnym spadku wolumenu o 14%.
- Eksport do ZEA: cena podskoczyła o 27,7%, wolumen wzrósł jedynie o 8%.
- Import z Serbii: wzrost ceny o 17,3% przy wzroście ilości o 39,5%, który utrzymał się na wyższym poziomie w latach 2023–2024.
Wydarzenia te zbiegły się z globalnym skokiem cen surowców rolnych i energii po agresji Rosji na Ukrainę, uderzając w koszty produkcji i transportu.
Wzrost autonomii – UE coraz silniejszym eksporterem netto
Mimo zawirowań wskaźnik zależności od importu netto pogłębił się do –16,4% w 2024 r. (wobec –3,9% w 2015 r.), co oznacza, że UE stała się jeszcze bardziej samowystarczalna i eksportuje znaczną część produkcji (zależność od importu). Skłonność do eksportu (udział eksportu w wartości produkcji) wzrosła z 5,5% do 16,5%, co potwierdza rosnącą orientację sektora na rynki trzecie (skłonność eksportowa).
Wnioski
W analizowanym okresie handel UE przetworami zbożowymi i mlecznymi przeszedł głęboką transformację. Eksport urósł o niemal 75%, osiągając w 2025 r. rekordową nadwyżkę 18,9 mld EUR, napędzaną silnym popytem z USA i Chin oraz rosnącą konkurencyjnością państw takich jak Polska i Włochy. Import, choć rósł szybko, stał się bardziej rozproszony – największe przyrosty zanotowały Ukraina, Chiny i Turcja. Ogromny impuls inflacyjny 2022 r. wywołał skokowe wzrosty cen, zwłaszcza w eksporcie, lecz sektor zachował odporność: UE umocniła swoją pozycję netto-eksportera, zwiększając zarówno produkcję, jak i stopień internacjonalizacji. W efekcie omawiany dział jawi się jako jeden z filarów unijnego eksportu rolno-spożywczego o stabilnych perspektywach wzrostu.