Rozwój rynku: Różne przetwory spożywcze (CN 21) — 2015–2025

Wstęp

Różne przetwory spożywcze (CN 21) to szeroka kategoria obejmująca m.in. ekstrakty kawy i herbaty, sosy i przyprawy, drożdże, zupy, lody oraz inne produkty spożywcze niesklasyfikowane gdzie indziej. W okresie objętym niniejszym raportem (2015–2025) Unia Europejska odnotowała dynamiczny wzrost zarówno w eksporcie, jak i imporcie tych produktów, stając się istotnym graczem na globalnym rynku przetworów spożywczych. Dane obejmują handel UE z krajami spoza UE i pozwalają prześledzić kluczowe trendy wolumenowe, cenowe oraz geograficzne.

1. Silny wzrost eksportu napędzany głównie przez wzrost cen

Eksport UE w kategorii CN 21 w badanym okresie niemal podwoił swoją wartość nominalną, przy czym wzrost cen odegrał większą rolę niż zwiększenie wolumenów.

Wartość eksportu wzrosła o 93,9%, a importu o 78,3%

W 2015 r. eksport UE wyniósł 9,73 mld EUR, a w 2025 r. osiągnął 18,87 mld EUR, co oznacza wzrost o 93,9%. Wolumen eksportu wzrósł jedynie o 35,7% (z 2,68 mln ton do 3,64 mln ton), podczas gdy średnia cena eksportowa podniosła się o 43,0% (z 3 625 EUR/t do 5 183 EUR/t). To wskazuje, że ponad połowa nominalnego wzrostu wartości eksportu wynikała z wyższych cen, a nie ze zwiększenia fizycznych dostaw.

Import wzrósł z 3,77 mld EUR do 6,72 mld EUR (+78,3%), przy czym wolumen zwiększył się o 43,2% (z 1,00 mln ton do 1,44 mln ton), a cena importowa o 24,5% (z 3 753 EUR/t do 4 671 EUR/t). Warto zauważyć, że wzrost cen importowych był znacząco niższy niż eksportowych, co może odzwierciedlać inny koszyk produktowy lub inne źródła dostaw.

Dodatnie saldo handlowe UE systematycznie się pogłębiało

Saldo handlowe UE w sektorze CN 21 jest wyraźnie dodatnie i wzrosło z 5,96 mld EUR w 2015 r. do 12,15 mld EUR w 2025 r., co stanowi wzrost o 103,8% (przegląd ogólny). Wskaźnik net import reliance pogłębił się z -3,3% do -7,6%, potwierdzając, że UE jest rosnącym eksporterem netto w tej kategorii. Negatywna wartość tego wskaźnika oznacza nadwyżkę eksportową.

Segment 2106 (pozostałe przetwory spożywcze) dominuje w strukturze handlu

Analiza segmentowa (porównanie segmentów) ujawnia, że pozycja CN 2106 (przetwory spożywcze niesklasyfikowane gdzie indziej) odpowiada za dominującą część zarówno eksportu, jak i importu:

Segment 2105 (lody) odnotował najwyższy wzrost procentowy wartości eksportu (+131,6%), zaś segment 2103 (sosy i przyprawy) wzrósł o 122,9%. Segment 2104 (zupy i buliony) rósł najwolniej, zaledwie o 30,7%, co może wiązać się ze zmianami preferencji konsumentów w kierunku dań gotowych klasyfikowanych w innych kategoriach.

2. Dywersyfikacja geograficzna handlu i rosnąca rola nowych rynków

W okresie 2015–2025 obserwujemy istotne przesunięcia w strukturze partnerów handlowych UE, zarówno po stronie eksportu, jak i importu. Koncentracja rynku maleje, a nowe rynki zyskują na znaczeniu.

Wielka Brytania pozostaje kluczowym partnerem, ale jej relatywna rola maleje

Wielka Brytania jest największym odbiorcą produktów CN 21 z UE — eksport w jej kierunku wzrósł z 2,61 mld EUR do 4,15 mld EUR (+58,9%) (top partnerzy eksportowi). Jednak dynamika ta jest znacząco niższa od średniej dla całego eksportu (+93,9%), co oznacza spadek względnego udziału Wielkiej Brytanii. Równocześnie Wielka Brytania jest największym dostawcą importowym (1,74 mld EUR w 2025 r., +33,1%).

Stany Zjednoczone i Szwajcaria to najszybciej rosnące rynki eksportowe UE

Eksport do USA wzrósł z 619 mln EUR do 1 851 mln EUR, co stanowi imponujący wzrost o 199,1%. Szwajcaria odnotowała wzrost o 104,8% (z 490 mln EUR do 1 003 mln EUR). Te dwa rynki odpowiadały za coraz większy udział w eksporcie, co może odzwierciedlać rosnące globalne zainteresowanie europejskimi specjalnościami spożywczymi.

Import z Chin i Serbii wzrósł kilkukrotnie

Po stronie importu szczególnie wyróżniają się Chiny (+256,8% — z 181 mln EUR do 646 mln EUR) oraz Serbia (+408,7% — z 41 mln EUR do 206 mln EUR) (top partnerzy importowi). Ukraina odnotowała wzrost o 427,1% (z 22 mln EUR do 115 mln EUR), co może wiązać się z liberalizacją handlu UE-Ukraina. Te dynamiki sugerują rosnącą rolę krajów Europy Wschodniej i Azji jako dostawców przetworów spożywczych na rynek UE.

Koncentracja rynku maleje zarówno w eksporcie, jak i imporcie

Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu wartościowego spadł z 1 676 do 1 089 (-35,0%), a dla eksportu z 908 do 728 (-19,8%) (koncentracja HHI). Spadek ten oznacza dywersyfikację bazy handlowej — UE handluje z coraz szerszym gronem partnerów, co zmniejsza ryzyko zależności od pojedynczych rynków.

3. Polska jako wschodząca potęga eksportowa przy rosnącej roli europejskiej produkcji

Okres 2015–2025 przyniósł istotne zmiany w wewnętrznym rozkładzie sił eksportowych w UE, a jednocześnie produkcja europejska w sektorze CN 21 dynamicznie rosła.

Polska odnotowała jeden z najwyższych wzrostów eksportu wśród państw UE

Eksport Polski w kategorii CN 21 wzrósł z 424 mln EUR do 1 143 mln EUR, co stanowi wzrost o 169,8% (top eksporterzy w UE). Jest to jeden z najwyższych wzrostów procentowych wśród głównych eksporterów UE — wyższy niż w przypadku Niemiec (+103,7%), Francji (+42,7%) czy Holandii (+55,3%). Jedynie Włochy (+249,3%) i Hiszpania (+124,0%) odnotowały wyższą dynamikę.

Polska wykazuje również najwyższą specjalizację w tej kategorii wśród dużych gospodarek UE (RSCA = 0,18; RCA = 1,44), co oznacza, że polski eksport CN 21 stanowi większy udział w całkowitym eksporcie kraju niż wynikałoby to ze średniej unijnej.

Produkcja w UE wzrosła prawie trzykrotnie w wartości i ponaddwukrotnie w wolumenie

Produkcja europejska w sektorze CN 21 wzrosła z 21,1 mld EUR (2015) do 61,2 mld EUR (2025), co stanowi wzrost o 190,7% (wartość produkcji). Wolumen produkcji zwiększył się z 8,52 mld kg do 20,75 mld kg (+143,4%). Wzrost wartości produkcji był szybszy niż wzrost wolumenu, co wskazuje na przesunięcie w kierunku produktów o wyższej wartości dodanej.

Niemcy są największym importerem w UE, ale Polska rośnie najszybciej

Wśród importerów wewnątrz UE dominują Holandia (1,48 mld EUR, +105,7%) i Niemcy (1,19 mld EUR, +68,5%) (top importerzy w UE). Polska odnotowała wzrost importu z 172 mln EUR do 354 mln EUR (+106,5%), co czyni ją jednym z najszybciej rosnących rynków importowych dla tej kategorii, obok Francji (+110,3%).

Wnioski

W okresie 2015–2025 sektor różnych przetworów spożywczych (CN 21) w UE charakteryzował się trzema głównymi dynamikami:

1. Trwały wzrost wartościowy napędzany cenami — wartość eksportu niemal się podwoiła, ale ponad połowa tego wzrostu wynikała ze wzrostu cen, a nie z wolumenu. UE skutecznie przesuwa się w kierunku produktów o wyższej wartości dodanej, czego potwierdzeniem jest trzykrotnie szybszy wzrost wartości produkcji niż jej wolumenu.

2. Dywersyfikacja geograficzna — malejąca koncentracja rynku (spadek HHI o 20–35%) oraz rosnące znaczenie nowych partnerów handlowych (Chiny, Serbia, Ukraina po stronie importu; USA, Turcja, Norwegia po stronie eksportu) świadczą o coraz bardziej zdywersyfikowanej i odporniejszej strukturze handlu.

3. Wzrost znaczenia Polski i nowych eksporterów UE — Polska, Włochy i Hiszpania odnotowały najwyższe dynamiki wzrostu eksportu, konkurując z tradycyjnymi liderami (Niemcy, Holandia, Francja). Polska wyróżnia się jednocześnie wysokim stopniem specjalizacji i szybko rosnącym importem, co sugeruje rosnącą rolę kraju jako hubu przetwórczego i reeksportowego w regionie.

Sektor CN 21 wykazuje stosunkowo niską zmienność w handlu z głównymi partnerami (niski współczynnik zmienności dla Wielkiej Brytanii i Szwajcarii), choć wybrane rynki wschodzące (Sri Lanka, Indonezja, Chiny) wykazują wyższą wrażliwość na wstrząsy cenowe. Wykryte szoki cenowe dotyczyły głównie rynków o mniejszym udziale wartościowym (ZEA, Nigeria), co ogranicza ich systematyczny wpływ na cały sektor.