Rozwój rynku: Pozostałości przemysłu spożywczego (CN 23) — 2015–2025
Wprowadzenie
W latach 2015–2025 handel zagraniczny Unii Europejskiej produktami objętymi działem CN 23 (pozostałości i odpady przemysłu spożywczego oraz gotowa karma dla zwierząt) uległ głębokim przeobrażeniom strukturalnym i geograficznym. Unia pozostaje znaczącym importerem netto surowców paszowych, jednak wartość deficytu zmniejszyła się o blisko 60%. Za tą poprawą stoi dynamiczny wzrost eksportu wysoko przetworzonej karmy dla zwierząt, podczas gdy strona importowa nadal zdominowana jest przez śrutę sojową i inne makuchy. Poniższy raport, oparty wyłącznie na danych dashboardu handlowego, omawia kluczowe dynamiki w trzech obszarach: tendencje bilansu handlowego, zmiany geograficzne dostawców i odbiorców oraz segmentację produktową połączoną z analizą szoków cenowych.
Ogólny obraz handlu UE (CN 23)
1. Dynamiczny wzrost eksportu gotowej karmy i produktów paszowych zdecydowanie poprawia bilans handlowy
Eksport urósł o 71,6%, a wzrost cen jednostkowych miał tu decydujący udział.
W 2015 r. wartość unijnego eksportu poza UE wynosiła 5,79 mld EUR, by w 2025 r. osiągnąć 9,94 mld EUR (+71,6%). Wolumen wysłanych towarów zwiększył się z 8,11 mln ton do 9,29 mln ton (+14,6%), co oznacza, że przeciętna cena jednostkowa eksportu wzrosła z 715 EUR/t do 1 070 EUR/t (+49,8%). Tym samym poprawa wartościowa wynika w większym stopniu z wyższych cen niż z większej masy towaru.
Wartość importu wzrosła jedynie o 12,5% – ceny pozostały stabilne.
Import do UE z krajów trzecich wzrósł z 10,54 mld EUR (2015) do 11,86 mld EUR (2025; +12,5%). Wolumen importu zwiększył się umiarkowanie – z 28,94 mln ton do 31,08 mln ton (+7,4%) – a przeciętna cena jednostkowa pozostała prawie niezmieniona (364 → 382 EUR/t; +4,7%). Struktura przywozu, zdominowana przez masowe surowce paszowe, nie generowała presji cenowej porównywalnej z tą po stronie eksportu.
Deficyt handlowy zmniejszył się o 59,7%.
Początkowy deficyt w wysokości 4,75 mld EUR (2015) został zredukowany do 1,92 mld EUR w 2025 r. Dzięki szybszemu wzrostowi eksportu i umiarkowanej dynamice importu luka handlowa skurczyła się o prawie trzy piąte.
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Eksport (mld EUR) | 5,79 | 9,94 | +71,6% |
| Import (mld EUR) | 10,54 | 11,86 | +12,5% |
| Saldo (mld EUR) | –4,75 | –1,92 | +59,7% |
2. Przekierowanie geograficzne łańcuchów dostaw: od Rosji ku Ukrainie i innym nowym źródłom
Zaopatrzenie w surowce: odwrót od Rosji i dynamiczny wzrost znaczenia Ukrainy.
Wśród największych dostawców do UE zaszedł szereg wyraźnych przesunięć:
- Import z Brazylii wzrósł z 3,01 mld EUR do 3,60 mld EUR (+19,5%), umacniając jej pozycję lidera.
- Dostawy z Argentyny spadły z 3,00 mld EUR do 2,60 mld EUR (–13,6%).
- Ukraina zwiększyła sprzedaż do UE z 462 mln EUR do 805 mln EUR (+74,3%), stając się trzecim dostawcą.
- Rosja zanotowała załamanie importu z 417 mln EUR w 2015 r. do zaledwie 25 mln EUR w 2025 r. (–94,0%).
- Przywóz z USA obniżył się z 759 mln EUR do 447 mln EUR (–41,1%).
- Wielka Brytania (traktowana w danych jako kraj trzeci) zwiększyła dostawy do 873 mln EUR (+10,2%).
Ranking głównych partnerów handlowych (CN 23)
Dywersyfikacja rynków eksportowych – wszyscy czołowi odbiorcy notują solidne wzrosty.
Unijny eksport sekcji 23 kieruje się głównie do krajów sąsiedzkich oraz wybranych rynków azjatyckich:
- Wielka Brytania – 1,54 mld EUR w 2015 r. → 2,27 mld EUR w 2025 r. (+47,3%).
- Turcja – 213 mln EUR → 438 mln EUR (+105,4%).
- Norwegia – 366 mln EUR → 722 mln EUR (+97,4%).
- Szwajcaria – 275 mln EUR → 581 mln EUR (+111,1%).
- Izrael – 100 mln EUR → 218 mln EUR (+117,4%).
- Tajlandia – 167 mln EUR → 195 mln EUR (+16,7%).
Eksport do Wietnamu wzrósł o 9,8%, przy czym w tym przypadku obserwujemy dużą zmienność wolumenu.
Rosnąca dywersyfikacja obniża koncentrację po obu stronach.
Indeks Herfindahla–Hirschmana (HHI) dla importu spadł z 1 820 do 1 596 (–12,3%), a dla eksportu z 926 do 737 (–20,4%). Oznacza to, że struktura partnerów stała się mniej skoncentrowana – unijny handel tymi produktami opiera się dziś na szerszym wachlarzu dostawców i rynków zbytu.
3. Segmentacja produktowa: eksport zdominowany przez karmę dla zwierząt, import – przez surowce paszowe
W eksporcie króluje gotowa karma dla zwierząt (2309) – ponad 80% wartości.
W 2025 r. wartość eksportu pozycji 2309 (preparaty do karmienia zwierząt) osiągnęła 8,07 mld EUR, co stanowi 81,1% całego eksportu sekcji 23. Średnia cena jednostkowa tej kategorii wzrosła z 1 188 EUR/t (2015) do 1 802 EUR/t (2025). Kolejne miejsca zajmują mączki mięsne i rybne (2301; 864 mln EUR) oraz inne makuchy (2306; 401 mln EUR).
Porównanie segmentów produktowych – eksport/import
Import opiera się na makuchach sojowych (2304) – 58% wartości w 2025 r.
Struktura przywozu jest odwrotna: dominują surowce paszowe. W 2025 r. śruta sojowa (2304) odpowiadała za 6,93 mld EUR (58,4% importu), a pozostałe makuchy roślinne (2306) za 0,98 mld EUR (8,2%). Gotowa karma (2309) stanowiła zaledwie 2,70 mld EUR (22,8% importu). Ceny importowanej śruty sojowej wahały się znacząco – od 324 EUR/t (2020) do 522 EUR/t (2022).
Szoki cenowe lat 2021‑2022 obnażyły wrażliwość importu surowców.
W okresie 2021‑2022 większość głównych dostawców odnotowała skokowe wzrosty cen jednostkowych:
- Brazylia – cena za tonę wzrosła o 38,8% względem okresu bazowego 2019‑2020,
- Argentyna – o 41,8%,
- Ukraina – o 33,3%,
- Rosja – o 30,2%,
- USA – o 22,3%.
Były to przede wszystkim szoki cenowe przeniesione z globalnych rynków zbóż i nasion oleistych po inwazji Rosji na Ukrainę oraz wcześniejszych zaburzeniach logistycznych. Jednocześnie niska zmienność dostaw do Wielkiej Brytanii (współczynnik zmienności wolumenu eksportu 0,06) pokazuje stabilność najważniejszego kierunku unijnego eksportu.
Specjalizacja w ramach UE – Europa Środkowa liderem.
Na koniec badanego okresu (2025 r.) najbardziej wyspecjalizowanymi eksporterami wewnątrz UE w dziale 23 były Węgry (RSCA 0,33; RCA 1,98), Łotwa (0,27; RCA 1,74), Litwa (0,21; RCA 1,55), Polska (0,20; RCA 1,51) i Dania (0,19; RCA 1,48). Najmniej wyspecjalizowane pozostały Malta, Luksemburg i Irlandia. Struktura ta odzwierciedla silną pozycję rolniczych gospodarek Europy Środkowo-Wschodniej w przetwórstwie pasz i karm.
Podsumowanie
W latach 2015–2025 handel zagraniczny UE działem CN 23 przeszedł od dużego deficytu surowcowego do coraz bardziej zrównoważonego modelu, w którym wysoki eksport przetworzonej karmy kompensuje przywóz tańszych surowców paszowych. Kluczowe zmiany to: dynamiczny wzrost wartości i cen eksportu (zwłaszcza karmy dla zwierząt domowych), głębokie przestrojenie geograficzne importu (upadek Rosji, wzrost Ukrainy i dywersyfikacja), oraz ujawniona w latach 2021‑2022 podatność na globalne szoki cenowe. Dalsza dywersyfikacja dostawców oraz umacnianie eksportowej pozycji w segmencie karm i dodatków paszowych będą decydować o przyszłej odporności unijnego bilansu tego działu.