Rozwój rynku: Pozostałości przemysłu spożywczego (CN 23) — 2015–2025

Wstęp

Dział CN 23 obejmuje pozostałości i odpady przemysłu spożywczego oraz gotową karmę dla zwierząt — szeroką gamę produktów od makuchów sojowych (2304), przez makuchy z innych olejów roślinnych (2306), aż po preparaty do karmienia zwierząt (2309). Stanowi on kluczowe ogniwo w łańcuchu wartości europejskiego sektora rolno-spożywczego i hodowlanego. Okres 2015–2025 przyniósł istotne przekształcenia w strukturze handlu zagranicznego UE tymi produktami: znaczący wzrost eksportu, poprawę salda handlowego oraz rosnącą rolę europejskiej produkcji krajowej. Raport przedstawia główne dynamiki rynku w trzech wymiarach: wartościowym, geograficznym i strukturalnym.

1. Przyspieszenie eksportu i poprawa bilansu handlowego

Wartość eksportu UE wzrosła o ponad 70%, przy umiarkowanym wzroście importu

W analizowanym okresie wartość eksportu działu CN 23 z UE do krajów trzecich wzrosła z 5,80 mld EUR w 2015 r. do 9,94 mld EUR w 2025 r., co stanowi wzrost o 71,6%. Jednocześnie wartość importu wzrosła znacznie skromniej — z 10,54 mld EUR do 11,86 mld EUR (+12,5%). Dynamika eksportu wyraźnie przewyższyła dynamikę importu, co doprowadziło do istotnej poprawy salda handlowego.

Źródło: Przegląd ogólny

Deficyt handlowy zmniejszył się o niemal 3 mld EUR, a zależność netto od importu spadła o ponad połowę

Saldo handlowe, które w 2015 r. wynosiło −4,75 mld EUR i w kolejnych latach pogłębiło się do rekordowego deficytu −4,82 mld EUR, poprawiło się do −1,92 mld EUR w 2025 r. Towarzyszył temu spadek wskaźnika zależności od importu netto z 14,7% do 6,5% (minimum na poziomie 6,1% w 2023 r.). Wskazuje to na rosnącą zdolność UE do zaspokajania własnego zapotrzebowania na produkty CN 23 za pomocą krajowej produkcji i eksportu.

Wzrost cen eksportowych był głównym motorem wartości, podczas gdy wolumen rósł skromniej

Analiza rozkładu dynamiki ujawnia istotną różnicę między wzrostem wartości a wolumenu. Wolumen eksportu wzrósł o 14,6% (z 8,11 do 9,29 mln ton), podczas gdy średnia cena eksportowa wzrosła o 49,7% (z 715 do 1 070 EUR/t). Oznacza to, że blisko dwie trzecie wzrostu wartości eksportu wynikało z aprecjacji cenowej, a nie z samego zwiększenia wolumenu. Po stronie importu wzrost cen był znacznie łagodniejszy (+4,7%), co przy wolumenie rosnącym o 7,4% oznacza, że struktura cenowa importu pozostawała relatywnie stabilna.

2. Dywersyfikacja geograficzna i geopolityczne przewartościowania

Brazylia i Argentyna pozostają dominującymi dostawcami, ale ich łączny udział maleje

W strukturze importu UE największymi partnerami pozostają kraje Ameryki Południowej. Brazylia zwiększyła wartość eksportu do UE z 3,01 mld EUR do 3,60 mld EUR (+19,5%), utrzymując pozycję lidera. Argentyna, drugi co do wielkości dostawca, odnotowała spadek z 3,00 mld EUR do 2,60 mld EUR (−13,6%). Mimo dominacji obu krajów, wskaźnik koncentracji HHI dla importu spadł z 1 820 do 1 596 punktów (−12,3%), co wskazuje na rosnącą dywersyfikację źródeł dostaw.

Źródło: Partnerzy

Import z Rosji załamał się o 94%, a Ukraina awansowała na trzeciego dostawcę

Najbardziej spektakularną zmianą w geografii importu jest praktyczne zniknięcie Rosji z grona dostawców — z 417 mln EUR w 2015 r. do zaledwie 25 mln EUR w 2025 r. (spadek o 94%). Jednocześnie Ukraina zwiększyła wartość eksportu do UE o 74,3% (z 462 mln do 805 mln EUR), awansując na trzecią pozycję. Obie dynamiki są ze sobą powiązane i odzwierciedlają skutki konfliktu zbrojnego oraz sankcji nałożonych na Rosję po 2022 r. Wysoka zmienność obrotów z Rosją (CV = 0,36) potwierdza charakterystykę tego partnera jako źródła podwyższonego ryzyka.

Wielka Brytania i Turcja napędzają wzrost eksportu, przy wysokiej dynamice rynków azjatyckich

Po stronie eksportu największym odbiorcą pozostaje Wielka Brytania (wzrost z 1,54 mld do 2,27 mld EUR, +47,3%), co jest zgodne z oczekiwaniami z uwagi na historyczne powiązania handlowe i geograficzną bliskość. Jednakże najszybciej rosły eksporty do Turcji (+105,4%), Szwajcarii (+111,1%) i Izraela (+117,4%). Wysoka dynamika eksportu do tych rynków, przy jednocześnie niskiej zmienności (np. Szwajcaria CV = 0,16, Wielka Brytania CV = 0,06), sugeruje trwałą dywersyfikację odbiorców.

Źródło: Partnerzy

3. Rozwój produkcji krajowej i przesunięcie w strukturze asortymentowej

Produkcja UE podwoiła się wolumenowo i potroiła wartościowo, zmieniając rolę Wspólnoty na globalnym rynku

Dane o produkcji wskazują na gwałtowny wzrost europejskiej produkcji działu CN 23. Wolumen produkcji wzrósł ze 108,9 mld kg do 228,4 mld kg (+109,8%), a wartość produkcji z 23,4 mld EUR do 87,4 mld EUR (+272,8%). Dysproporcja między wzrostem wolumenu i wartości potwierdza obserwowaną wcześniej aprecjację cenową. Rozwój produkcji krajowej jest głównym wyjaśnieniem spadku wskaźnika zależności od importu netto oraz wzrostu skłonności do eksportu (z 4,5% do 6,7%, +46,9%).

Makuchy sojowe dominują import, a preparaty paszowe — eksport

Struktura asortymentowa handlu wykazuje wyraźną specjalizację. Po stronie importu dominuje CN 2304 — makuchy sojowe, z wolumenem importu na poziomie 16–21 mln ton rocznie i wartością 5,4–8,7 mld EUR. Jest to odzwierciedleniem silnego zapotrzebowania europejskiej hodowli na białko sojowe, którego produkcja w UE pozostaje ograniczona. Drugim co do wielkości segmentem importowym jest CN 2306 (makuchy z innych olejów roślinnych), z wolumenem 4,6–5,8 mln ton.

Po stronie eksportu prym wiedzie CN 2309 — preparaty do karmienia zwierząt, z wolumenem eksportu rosnącym z 3,40 mln ton do 4,48 mln ton i wartością z 4,04 mld do 8,07 mld EUR. Segment ten charakteryzuje się najwyższą ceną jednostkową (1 802 EUR/t w 2025 r.) ze wszystkich podpozycji CN 23, co odzwierciedla wyższą wartość dodaną gotowych preparatów w porównaniu z surowymi makuchami.

Źródło: Porównanie segmentów

Polska, Hiszpania i Francja zwiększają swoją rolę jako eksporterzy, a specjalizacja krajowa ulega wyostrzeniu

Analiza specjalizacji krajów UE wskazuje, że w 2025 r. najwyższym skorygowanym wskaźnikiem przewagi komparatywnej (RSCA = 0,33) wykazywały Węgry, Łotwa, Litwa, Polska i Dania. Wśród największych eksporterów warto odnotować dynamiczny wzrost Hiszpanii (+171,8%, z 227 mln do 616 mln EUR) oraz Francji (+60,2%, z 1 011 mln do 1 620 mln EUR). Polska, która jest jednocześnie jednym z największych importerów (wzrost z 852 mln do 1 395 mln EUR, +63,7%), wykazuje wysoką specjalizację (RSCA = 0,20), co sugeruje, że kraj ten pełni rolę hub-u przetwórczego — importuje surowce, a następnie eksportuje przetworzone produkty paszowe.

Wnioski

Okres 2015–2025 przyniósł fundamentalną transformację europejskiego rynku produktów CN 23. Trzy główne trendy zdefiniowały tę dekadę:

1. Poprawa samowystarczalności: Spadek zależności od importu netto z 14,7% do 6,5%, przy jednoczesnym podwojeniu produkcji krajowej, wskazuje na skuteczną rozbudowę europejskiego potencjału przetwórczego — szczególnie w segmencie preparatów paszowych.

2. Geopolityczne przewartościowania: Zniknięcie Rosji z grona dostawców (−94%), awans Ukrainy (+74,3%) oraz utrzymująca się dominacja Ameryki Południowej odzwierciedlają zarówno skutki konfliktu zbrojnego, jak i trwałe strukturalne zależności od importu białka sojowego z Brazylii i Argentyny.

3. Wzrost wartości przy ograniczonej dynamice wolumenu: Aprecjacja cenowa eksportu (+49,7%) przy skromnym wzroście wolumenu (+14,6%) sugeruje przesunięcie europejskiej oferty w kierunku produktów o wyższej wartości dodanej, co potwierdza dominacja preparatów paszowych (CN 2309) w strukturze eksportu.

Rynek pozostaje podatny na czynniki zewnętrzne — zmienność obrotów z kluczowymi dostawcami, takimi jak Indie (CV = 0,64) czy Chiny (CV = 0,32), pozostaje podwyższona. Jednak ogólny kierunek zmian — dywersyfikacja dostawców, spadek koncentracji (HHI) i rosnąca produkcja krajowa — wskazuje na zwiększającą się odporność sektora na zakłócenia.