Rozwój rynku: Soki i ekstrakty roślinne (CN 13) — 2015–2025

Wprowadzenie

Raport przedstawia ewolucję handlu zagranicznego Unii Europejskiej w zakresie działu CN 13 — obejmującego szelak, gumy naturalne, żywice oraz soki i ekstrakty roślinne — w okresie od 2015 do 2025 roku. Analiza obejmuje przegląd ogólny dynamiki eksportu i importu, strukturę rynku pod kątem koncentracji i specjalizacji, zmienność i szoki cenowe oraz strukturę produktową na poziomie podpozycji CN 1301 i 1302. Dział CN 13 obejmuje dwie główne podkategorie: 1301 (szelak, gumy naturalne, żywice, gumożywice i oleożywice) oraz 1302 (soki i ekstrakty roślinne, substancje pektynowe, agar-agar i inne zagęszczacze pochodzenia roślinnego). Okres analizy charakteryzuje się kilkoma wyraźnymi trendami: silnym wzrostem wartości nominalnej przy stagnacji wolumenów, rosnącą koncentracją dostawców importowych oraz zróżnicowaną dynamiką poszczególnych segmentów produktowych.

1. Wzrost wartości napędzany cenami — wolumeny w stagnacji

Głównym zjawiskiem obserwowanym w analizowanym okresie jest rozjazd między dynamicznie rosnącą wartością handlu a względnie stagnacyjnymi lub nawet malejącymi wolumenami fizycznymi. Wskazuje to, że wzrost nominalnej wartości wymiany handlowej wynika przede wszystkim z aprecjacji cen jednostkowych, a nie ze zwiększonego popytu czy podaży w ujęciu fizycznym.

Eksport UE: wartość rośnie o 44%, ilość spada o 3,8%

Eksport działu CN 13 z UE na rynki trzecie zwiększył swoją wartość z 1 147 mln EUR w 2015 roku do 1 652 mln EUR w 2025 roku, co oznacza wzrost o 44,0%. Jednocześnie wolumen eksportu spadł ze 127 353 ton do 122 471 ton (−3,8%). Rekordowa wartość eksportu przypadła na rok 2022, kiedy osiągnęła poziom 2 052 mln EUR, co wiązało się z gwałtownym wzrostem cen po pandemii COVID-19 i wybuchu wojny w Ukrainie. Jednocześnie cena jednostkowa eksportu wzrosła z 9 007 EUR/t do 13 490 EUR/t (+49,8%), osiągając szczyt na poziomie 15 948 EUR/t w 2022 roku.

Import UE: solidny wzrost zarówno w wartości, jak i wolumenie

Import działu CN 13 do UE wzrósł wartościowo z 914 mln EUR do 1 399 mln EUR (+53,1%), przy czym wolumen importu zwiększył się z 206 218 ton do 271 833 ton (+31,8%). Cena jednostkowa importu wzrosła umiarkowanie — z 4 431 EUR/t do 5 146 EUR/t (+16,1%). Wolumen importu osiągnął rekordowy poziom 367 812 ton w 2022 roku, co odpowiadało również szczytowi wartościowemu (1 637 mln EUR). Po 2022 roku zarówno wolumen, jak i wartość importu cofnęły się, co może odzwierciedlać normalizację łańcuchów dostaw po kryzysie pandemicznym oraz efekty inflacji kosztowej.

Saldo dodatnie, ale jego dynamika wyhamowała

UE utrzymywała w całym okresie dodatnie saldo handlowe w dziale CN 13, rosnąc z 233 mln EUR w 2015 roku do 254 mln EUR w 2025 roku (+8,6%). Szczyt nadwyżki przypadł na rok 2022 (536 mln EUR), po czym saldo uległo znaczącej korekcie. Umiarowany wzrost salda przy silnym wzroście wartości eksportu i importu świadczy o tym, że dynamika importu nieznacznie przewyższyła dynamikę eksportu — szczególnie w ujęciu wolumenowym, gdzie import wzrósł o 31,8%, a eksport spadł o 3,8%.

2. Pogłębiająca się koncentracja dostaw importowych i geopolityczne przesunięcia w eksporcie

Analiza struktury partnerów handlowych oraz koncentracji rynku ujawnia dwa przeciwstawne trendy: rosnącą koncentrację dostawców importowych, z dominacją Chin, oraz wyraźną reorientację geograficzną eksportu — z rynku rosyjskiego w stronę rynków azjatyckich i amerykańskich.

Chiny umacniają pozycję dominującego dostawcy — HHI importu rośnie o 34%

Współczynnik Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu wg wartości wzrósł z 900 w 2015 roku do 1 208 w 2025 roku (+34,2%), sygnalizując wyraźne zwiększenie koncentracji dostawców. Głównym beneficjentem tego trendu są Chiny, których eksport do UE w tym dziale zwiększył się z 169 mln EUR do 375 mln EUR (+122,5%). Chiny są największym dostawcą działu CN 13 do UE, odpowiadając za ponad 25% wartości importu. Warto zauważyć, że Wietnam — dostawca o bardzo wysokiej zmienności (współczynnik zmienności CV = 1,38) — zanotował nominalny wzrost z zaledwie 66 tys. EUR do 22,7 mln EUR (+34 139%), choć w wartościach bezwzględnych pozostaje dostawcą marginalnym. Wśród innych znaczących dostawców odnotowano silny wzrost importu z Czadu (+253,5%), Indii (+76,6%) i Sudanu (+36,4%).

Eksport: odpływ z Rosji, wzrost znaczenia USA i Chin

Na liście głównych rynków zbytu dla eksportu UE wyróżnia się kilka istotnych przesunięć. Stany Zjednoczone pozostają największym odbiorcą — wartość eksportu wzrosła z 274 mln EUR do 390 mln EUR (+42,1%). Jednocześnie eksport do Rosji spadł z 74 mln EUR do 40 mln EUR (−46,3%), co jest niewątpliwie efektem sankcji gospodarczych nałożonych po 2022 roku. Wzrost odnotowano także w eksporcie do Szwajcarii (+72,3%), Meksyku (+52,5%) i Chin (+49,7%). Interesujący jest przypadek eksportu do kategorii „kraje i terytoria niewyspecyfikowane" — wzrost o 908,5% — co sugeruje rosnące znaczenie handlu z partnerami niejawnymi lub tranzytowymi.

Specjalizacja krajowa: Hiszpania i Francja dominują w eksporcie

Dane o specjalizacji eksportowej wskazują, że w 2025 roku najwyższy wskaźnik skorygowanej przewagi komparatywnej (RSCA) miały Hiszpania (0,513) i Francja (0,507), co oznacza, że oba kraje posiadają silną, wyraźną specjalizację w eksporcie produktów z działu CN 13. Oba kraje odpowiadają łącznie za ponad 47% wartości eksportu UE w tym dziale. Francja jest największym eksporterem wśród państw członkowskich (458 mln EUR w 2025 r.), wyprzedzając Niemcy (337 mln EUR) i Hiszpanię (319 mln EUR). Wśród krajów o najniższej specjalizacji znalazły się Malta, Węgry i Rumunia.

3. Segment 1302 dominuje, ale ceny 1301 rosną najszybciej

Analiza struktury produktowej ujawnia wyraźne zróżnicowanie dynamiki w obrębie dwóch podsegmentów działu CN 13. Segment 1302 (soki i ekstrakty roślinne, substancje pektynowe, agar-agar) zdecydowanie dominuje w strukturze obrotów, natomiast segment 1301 (szelak, gumy naturalne, żywice) wykazuje najszybszy wzrost cen jednostkowych eksportu.

CN 1302 stanowi trzon wymiany handlowej

W 2025 roku segment CN 1302 odpowiadał za 81% wartości importu (1 136 mln EUR z łącznej kwoty 1 399 mln EUR) oraz za 87% wartości eksportu (1 413 mln EUR z 1 652 mln EUR). Dominacja ta utrzymywała się przez cały analizowany okres. Wolumen importu CN 1302 wzrósł ze 122 486 ton do 179 506 ton (+46,6%), podczas gdy wolumen eksportu zwiększył się ze 65 966 ton do 86 211 ton (+30,7%).

Ceny eksportowe 1301 rosną najszybciej — zysk z wartości dodanej

Szczególnie interesujący jest wzrost cen jednostkowych w segmencie CN 1301. Cena eksportowa wzrosła z 3 619 EUR/t w 2015 roku do 6 201 EUR/t w 2025 roku, co stanowi wzrost o 71,3%. Dla porównania, cena importowa CN 1301 wzrosła z 2 062 EUR/t do 2 712 EUR/t (+31,5%). Oznacza to, że UE importuje surowce żywiczne i gumowe znacznie taniej niż eksportuje przetworzone produkty, a premia cenowa eksportu nad importem w tym segmencie sięga 129% (6 201 vs 2 712 EUR/t). To wskazuje na wysoką wartość dodaną w europejskim przetwórstwie szelaku, żywic i gum naturalnych.

CN 1302: eksport na poziomie premium cenowym

Segment CN 1302 wykazuje jeszcze wyższą premię cenową eksportu wobec importu: cena eksportowa w 2025 roku wyniosła 16 385 EUR/t wobec 6 326 EUR/t ceny importowej, co daje premię 159%. Choć ceny eksportowe CN 1302 spadły z rekordowego poziomu 21 468 EUR/t osiągniętego w 2022 roku, nadal pozostają wielokrotnie wyższe od cen importowych. Potwierdza to, że UE pełni w tym segmencie rolę przetwórcy i eksportera produktów o wysokiej wartości dodanej — soków, ekstraktów i substancji zagęszczających — importując surowce po znacznie niższych cenach.

Wnioski

Analiza handlu zagranicznego UE działem CN 13 w latach 2015–2025 prowadzi do kilku kluczowych wniosków:

1. Wzrost wartościowy bez wzrostu wolumenów — nominalna wartość eksportu wzrosła o 44%, a importu o 53%, przy niemal stagnacji (a nawet spadku) wolumenów eksportowych. Głównym motorem wzrostu były ceny jednostkowe, co odzwierciedla globalną presję inflacyjną oraz rosnącą wartość dodaną europejskich produktów.

2. Rosnąca zależność od Chin — Chiny umocniły swoją pozycję jako dominujący dostawca, podwajając wartość eksportu do UE (+122,5%). Jednocześnie koncentracja importu (HHI) wzrosła o 34%, co rodzi pytania o odporność łańcuchów dostaw i potencjalne ryzyko geopolityczne.

3. Silna pozycja eksportowa UE — UE utrzymuje trwałą nadwyżkę handlową w tym dziale, przede wszystkim dzięki wysokiej wartości dodanej w przetwórstwie. Premia cenowa eksportu nad importem, szczególnie widoczna w segmencie CN 1302 (159%) i CN 1301 (129%), świadczy o konkurencyjności europejskich producentów w segmentach wysokomarżowych.

4. Wpływ geopolityki na kierunki handlu — spadek eksportu do Rosji o 46% oraz dynamiczny wzrot eksportu do USA, Chin i Meksyku wskazują na wyraźną reorientację geograficzną, zgodną z nowymi realiami politycznymi i sankcyjnymi po 2022 roku.