Marktontwikkeling: Spoorwegmaterieel (CN 86) — 2015–2025

Inleiding

Dit rapport analyseert de handelsontwikkeling van de EU met de rest van de wereld voor productcategorie CN 86 — rollend en ander materieel voor spoor- en tramwegen, alsmede delen daarvan; mechanische (elektromechanische daaronder begrepen) signaal- en waarschuwings­toestellen voor het verkeer — over de periode 2015–2025. Het productgamma omvat locomotieven, motorrijtuigen, personen- en goederenwagens, containers, reserve­onderdelen en signaleringstoestellen (posten 8601–8609). De EU blijft gedurende de gehele periode een netto-exporteur, maar de handelsbalans is aanzienlijk verzwakt doordat de invoer veel sneller groeide dan de uitvoer. Tegelijkertijd is de binnenlandse productie in waarde meer dan verdubbeld, wat wijst op een sterke investeringsgolf in het spoorwegmaterieelsegment.

Zie het overzicht op het Trade Dashboard.

1. Stijgende invoer en krimpende handelsoverschot: de EU als netto-exporteur onder druk

De EU-export van CN 86 groeide van bijna €5,0 mld in 2015 tot €6,2 mld in 2025 (+24,7%). De import daarentegen explodeerde van €1,4 mld naar €3,5 mld — een stijging van 144,6%. Hierdoor kromp het handelsoverschot van €3,5 mld tot €2,7 mld (−24,2%).

De invoer verdubbelde in volume en meer dan verdrievoudigde in waarde

De invoer vanuit derde landen steeg in volume van 448.504 ton tot 960.831 ton (+114,2%). De gemiddelde invoerprijs stijgde daarbij slechts met 14,2% (van €3.219/t naar €3.675/t), wat aangeeft dat de volumegroei de voornaamste drijver van de waardestijging is. Vooral containers (post 8609) en reserve­onderdelen (post 8607) domineren de invoer.

De netto-importafhankelijkheid verbeterde weliswaar van −17,2% naar −8,0% (de EU blijft netto-exporteur), maar het feit dat dit percentage richting nul beweegt, onderstreept dat de EU steeds meer spoorwegmaterieel afneemt van derde landen.

Onderdelen en containers vormen het hart van de handel

Op het niveau van subproducten blijkt dat reserve­onderdelen (8607) zowel bij invoer als uitvoer de grootste categorie vormen. Bij invoer vertegenwoordigen posten 8607 (onderdelen) en 8609 (containers) gezamenlijk het overwicht. Bij uitvoer is post 8607 goed voor circa €2,4 mld in 2025 — veruit de grootste uitvoercategorie.

Zie de productvergelijking.

De exportproblematiek: minder open, maar nog steeds concurrerend

Zowel de handelsintensiteit als de exportneiging daalden respectievelijk van 28,8% naar 23,6% en van 22,9% naar 16,6%. Dit wijst erop dat een groter deel van de EU-productie op de binnenlandse markt wordt afgezet — vermoedelijk gedreven door investeringen in Europees spoorinfrastructuur (waaronder het European Year of Rail 2021 en uitrol van ERTMS).

2. Verschuivende handelsrelaties: China en Turkije als opkomende importeurs, Zwitserland als vaste partner

De geografische concentratie van de handel is aanzienlijk verschoven. De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) voor import daalde van 2.540 tot 1.848 (−27,3%), wat een duidelijke diversificatie van leveranciers aangeeft. Tegelijkertijd steeg de exportconcentratie licht (HHI van 794 naar 931, +17,3%).

China domineert de importgroei

De invoer uit China vertienvoudigde bijna: van €261 mln in 2015 tot €1.033 mln in 2025 (+295%). China is daarmee de grootste leverancier van spoorwegmaterieel aan de EU geworden, vooral in containers (8609) en onderdelen (8607). Ook Turkije (+1.009%, van €28 mln tot €306 mln) en Servië (+789%, van €36 mln tot €322 mln) zijn als leveranciers sterk opgekomen.

De import uit Rusland daalde met 83,2% — van €43 mln tot slechts €7 mln — een duidelijk gevolg van sancties na 2022.

Zwitserland blijft de belangrijkste exportbestemming

De uitvoer naar Zwitserland groeide van €704 mln tot €1.389 mln (+97,3%), waarmee het de grootste afzonderlijke exportpartner werd. Het Verenigd Koninkrijk (€842 mln, +33,1%) en de Verenigde Staten (€383 mln, +59,2%) volgen. De export naar China daalde fors (−49,7%, van €856 mln tot €431 mln), wat kan wijzen op toenemende binnenlandse productiecapaciteit in China.

Prijsschokken wijzen op conjuncturele verstoringen

Het volatiliteitsoverzicht laat zien dat de handel met Zwitserland in 2022 gepaard ging met aanzienlijke prijs­schokken: de exportprijzen daalden met 27,9%, terwijl de importprijzen uit Zwitserland met 46,5% stegen. Dit kan samenhangen met de nasleep van de coronapandemie, verstoorde toeleveringsketens en schommelingen in de vraag naar hoogwaardig rollend materieel.

De meest opvallende schok was de export naar Sri Lanka in 2021, met een prijsstijging van 4.143% — vermoedelijk een eenmalige grote levering (bijvoorbeeld locomotieven of rijtuigen) die de statistieken vertekende.

3. Binnenlandse productie verdubbeld: EU investeert zwaar in spoormaterieel

De EU-productie van CN 86-producten vertoonde een opmerkelijke groei: de productiewaarde steeg van €12,2 mld in 2015 tot €31,1 mld in 2025 (+155,4%), terwijl het aantal stuks groeide van 4,5 mln tot 6,4 mln (+42,5%). De sterkere stijging in waarde dan in volume wijst op een verschuiving naar duurder en complexer materieel.

Specialisatie concentreert zich in Centraal-Europa

Uit de specialisatie-index blijkt dat Kroatië (RSCA 0,74), Oostenrijk (0,54), Slowakije (0,48), Bulgarije (0,48) en Tsjechië (0,42) de sterkste specialisatie in spoorwegmaterieel vertonen. Deze landen huisvesten traditioneel belangrijke spoorwegfabrikanten of hebben strategisch geïnvesteerd in railproductie. De minst gespecialiseerde landen zijn Portugal, Griekenland, Ierland, Cyprus en Litouwen.

De Duitse motor: zowel grootste importeur als grootste exporteur

Duitsland is zowel de grootste EU-importeur (€893 mln in 2025, +24,8%) als de grootste exporteur (€2.068 mld, +28,5%). Spanje is de sterkste stijger als exporteur: van €683 mln tot €1.354 mld (+98,2%). Opmerkelijk is dat Oostenrijk als importeur explodeerde: van €55 mln tot €802 mln (+1.367%), waarschijnlijk gerelateerd aan grote orders voor Alpentransit-materieel.

Frankrijk en Italië zagen hun export juist dalen, wat kan wijzen op verschuivingen in orderportefeuilles of verschuiving van productie naar lagelonenlanden binnen de EU.

Containers: een volumeproduct met sterk fluctuerende prijzen

Containers (8609) vormen in volume de grootste importcategorie (640.633 ton in 2025). De importprijzen fluctueerden sterk: van €848/t in 2015 tot piek van €1.736/t in 2022, om vervolgens te dalen tot €1.158/t in 2025. In stuks betekende dit 746.460 containers in 2025. De export van containers bereikte 303.151 ton ter waarde van €638 mln, met relatief stabiele prijzen rond €2.100/t.

Conclusie

De EU-handel in spoorwegmaterieel (CN 86) wordt gekenmerkt door drie structurele trends over 2015–2025. Ten belangrijkste: de import groeide met 144,6% — zesmaal sneller dan de export — waardoor het handelsoverschot met een kwart kromp. De EU blijft netto-exporteur, maar wordt minder zelfvoorzienend. Ten tweede verschuift het zwaartepunt van de import naar nieuwe spelers: China, Turkije en Servië zijn sterk opgekomen als leveranciers, terwijl de import uit Rusland vrijwel verdween als gevolg van geopolitieke sancties. Ten derde investeert de EU fors in eigen productiecapaciteit: de productiewaarde meer dan verdubbelde tot €31 mld, met Centraal-Europese landen als kernspecialisten. De combinatie van groeiende binnenlandse productie en stijgende import wijst op een sector die zowel wordt gedreven door versterking van het Europese railnet (Green Deal, TEN-T, ERTMS) als door toenemende globalisering van de toeleveringsketen. De vraag is of de EU de balans kan herstellen door haar sterke productiepositie verder uit te bouwen, of dat de afhankelijkheid van derde landen — met name China — verder zal toenemen.