Marktontwikkeling: Andere onedele metalen (CN 81) — 2015–2025
Inleiding
De productcategorie CN 81 — "Andere onedele metalen; cermets; werken daarvan" — omvat een breed scala aan strategische metalen, waaronder titaan, magnesium, mangaan, kobalt, wolfraam, antimoon en diverse zeldzame metalen zoals hafnium, gallium en indium. Deze metalen zijn van cruciaal belang voor hightechindustrieën, de defensiesector, de energietransitie en de elektronica. Over de periode 2015–2025 vertoont de EU-handel in deze categorie een opmerkelijk patroon: de handelswaarde is sterk gestegen, terwijl de volumes relatief stabiel bleven — een indicatie van fundamentele prijsveranderingen. Tegelijkertijd verschuiven de handelsstromen zich in richtingen die de strategische kwetsbaarheid van de EU blootleggen.
1. Waarde-explosie ondanks stabiele volumes: de prijs als drijvende kracht
1.1 De algemene trend: waardegroei bij dalende volumes
De meest in het oog springende bevinding is de scherpe discrepantie tussen de ontwikkeling van handelswaarde en handelsvolume. De exportwaarde steeg van €1.785 miljoen (2015) tot €2.572 miljoen (2025), een toename van 44,1%. Het exportvolume daalde echter met 6,2%, van 94.942 ton tot 89.014 ton. De gemiddelde exportprijs steeg daarmee met 53,6%, van €18.801 per ton tot €28.887 per ton.
Bij de importen is hetzelfde patroon zichtbaar, maar nog uitgesprokener: de importwaarde nam met 60,0% toe terwijl het volume met 4,0% daalde. De gemiddelde importprijs steeg met 66,7%. Het handelstekort verslechterde van €1.475 miljoen tot €2.643 miljoen (−79,2%), wat de groeiende importafhankelijkheid van de EU onderstreept.
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Exportwaarde | €1.785 mln | €2.572 mln | +44,1% |
| Exportvolume | 94.942 t | 89.014 t | −6,2% |
| Exportprijs | €18.801/t | €28.887/t | +53,6% |
| Importwaarde | €3.260 mln | €5.215 mln | +60,0% |
| Importvolume | 427.530 t | 410.278 t | −4,0% |
| Importprijs | €7.626/t | €12.710/t | +66,7% |
| Handelstekort | −€1.475 mln | −€2.643 mln | −79,2% |
1.2 Antimoon: het extreme geval van prijsexplosie
Binnen CN 81 valt de ontwikkeling van antimoon (8110) het meest op. Het importvolume bleef vrijwel onveranderd — van 18.905 ton in 2015 tot 18.204 ton in 2025 — maar de importwaarde explodeerde van €127 miljoen tot €811 miljoen. De gemiddelde importprijs steeg van €6.733 per ton tot €44.576 per ton, een stijging van meer dan 560%. De prijsversnelling begon in 2021 en nam in 2024–2025 een extreme vorm aan, vermoedelijk als gevolg van Chinese exportbeperkingen op antimoon die in augustus 2024 werden aangekondigd.
| Jaar | Volume (t) | Waarde (€ mln) | Prijs (€/t) |
|---|---|---|---|
| 2015 | 18.905 | 127 | 6.733 |
| 2020 | 16.810 | 85 | 5.064 |
| 2021 | 22.346 | 185 | 8.278 |
| 2022 | 20.748 | 257 | 12.387 |
| 2023 | 16.717 | 183 | 10.955 |
| 2024 | 19.177 | 320 | 16.703 |
| 2025 | 18.204 | 811 | 44.576 |
1.3 Titaan: de dominante categorie in waarde
Titaan (8108) is veruit de grootste categorie binnen CN 81, zowel in import als in export. De importwaarde steeg van €1.371 miljoen tot €2.102 miljoen (+53,5%), terwijl het volume steeg van 49.609 ton tot 58.963 ton (+18,9%). De importprijs klom van €27.638/t tot €35.643/t (+29,0%). Op de exportmarkt was de prijsstijging nog sterker: van €19.513/t tot €32.987/t (+69,1%). Titaan blijft door zijn toepassingen in lucht- en ruimtevaart, defensie en industriële processen de waardebepalende categorie van CN 81.
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Importwaarde 8108 | €1.371 mln | €2.102 mln | +53,5% |
| Importvolume 8108 | 49.609 t | 58.963 t | +18,9% |
| Importprijs 8108 | €27.638/t | €35.643/t | +29,0% |
| Exportwaarde 8108 | €462 mln | €787 mln | +70,3% |
| Exportprijs 8108 | €19.513/t | €32.987/t | +69,1% |
1.4 Andere segmenten met opvallende prijsontwikkelingen
Ook in andere segmenten zijn significante prijsbewegingen waarneembaar:
- Kobalt (8105): de importprijs fluctueerde sterk, met een piek van €43.159/t in 2018 en een dieptepunt van €22.876/t in 2020; in 2025 bedroeg het niveau €30.959/t.
- Wolfraam (8101): de importprijs steeg van €28.900/t tot €37.165/t (+28,6%), terwijl het volume van 3.825 ton tot 6.195 ton (+61,9%) groeide — een geval waarin zowel volume als prijs stegen.
- Magnesium (8104): de importprijs vertoonde een piek in 2022 van €5.522/t — meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2015 (€2.241/t) — en stabiliseerde zich daarna rond €2.497/t in 2025.
- Cermets (8113): de exportprijs vertoonde een opmerkelijke stijging van €43.775/t in 2015 tot €81.996/t in 2025 (+87,3%), wat wijst op een verschuiving naar hogewaardeproducten.
Meer details over de productsegmenten vindt u op het Trade Dashboard.
2. Verschuivende handelspartners en groeiende strategische kwetsbaarheid
2.1 China en de VS domineren de import; Tadzjikistan als opmerkelijke nieuwkomer
China blijft gedurende de gehele periode de grootste importpartner van de EU voor CN 81, met een importwaarde die steeg van €824 miljoen tot €1.186 miljoen (+43,9%). De Verenigde Staten volgen op de tweede plaats, met een stijging van €820 miljoen tot €1.289 miljoen (+57,2%). Het Verenigd Koninkrijk (€382 mln → €540 mln, +41,4%) en Rusland (€254 mln → €210 mln, −17,4%) completeren de top vier.
De meest opvallende ontwikkeling is echter de opkomst van Tadzjikistan als importbron. De importwaarde vanuit Tadzjikistan steeg van €5,8 miljoen in 2015 tot €467 miljoen in 2025 — een stijging van bijna 7.900%. Dit kan verband houden met de heroriëntatie van de Europese aanvoerketens na de Chinese exportbeperkingen, aangezien Tadzjikistan een belangrijke producent van antimoon is.
| Partner | 2015 (€ mln) | 2025 (€ mln) | Verandering |
|---|---|---|---|
| China | 824 | 1.186 | +43,9% |
| Verenigde Staten | 820 | 1.289 | +57,2% |
| Verenigd Koninkrijk | 382 | 540 | +41,4% |
| Rusland | 254 | 210 | −17,4% |
| Japan | 115 | 209 | +81,4% |
| Tadzjikistan | 6 | 467 | +7.897% |
Bekijk de volledige partneroverzichten op het Trade Dashboard.
2.2 Exportpartners: de VS als snelst groeiende afzetmarkt
Bij de exporten zijn de Verenigde Staten de belangrijkste en snelst groeiende bestemming. De exportwaarde naar de VS steeg van €508 miljoen tot €915 miljoen (+80,2%). Het Verenigd Koninkrijk bleef relatief stabiel (€297 mln → €312 mln, +5,2%), terwijl India een sterke groei doormaakte van €40 miljoen tot €104 miljoen (+160,3%). Zwitserland (€94 mln → €139 mln, +48,8%) en Brazilië (€31 mln → €53 mln, +70,9%) completeren de top.
| Partner | 2015 (€ mln) | 2025 (€ mln) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Verenigde Staten | 508 | 915 | +80,2% |
| Verenigd Koninkrijk | 297 | 312 | +5,2% |
| Zwitserland | 94 | 139 | +48,8% |
| India | 40 | 104 | +160,3% |
| Brazilië | 31 | 53 | +70,9% |
2.3 Toenemende importafhankelijkheid en handelsintensiteit
De netto-importafhankelijkheid van de EU steeg van 22,9% in 2015 tot 31,3% in 2025, met een piek van 49,8% in een tussenliggend jaar. Parallel daaraan nam de handelsintensiteit toe van 29,6% tot 55,0%, en de exportneiging van 5,1% tot 23,7%.
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Netto-importafhankelijkheid | 22,9% | 31,3% | +36,7% |
| Handelsintensiteit | 29,6% | 55,0% | +85,9% |
| Exportneiging | 5,1% | 23,7% | +368,6% |
Deze cijfers wijzen op een structureel toenemende verwevenheid van de EU met de wereldmarkt voor deze metalen — zowel als afnemer als als leverancier — maar met een toenemend tekort.
2.4 Concentratie: importen worden minder geconcentreerd, exporten meer
De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) voor importen daalde van 1.739 tot 1.464 (−15,8%), wat wijst op een spreiding van importbronnen. Tegelijkertijd steeg de HHI voor exporten van 1.505 tot 1.701 (+13,0%), wat duidt op een grotere concentratie van de EU-export op een kleiner aantal bestemmingen. Dit tegenovergestelde patroon suggereert dat de EU aan de inkoopzijde diversifieert, maar aan de verkoopzijde afhankelijker wordt van een beperkt aantal afnemers.
2.5 Specialisatie binnen de EU: Oostenrijk en Nederland voorop
Binnen de EU vertonen Oostenrijk (RSCA 0,60), Luxemburg (0,52) en Nederland (0,32) de sterkste specialisatie in CN 81-producten. Nederland heeft bovendien het grootste aandeel in de EU-productie (28,5%), gevolgd door Frankrijk (12,9%). In absolute exportwaarde is Duitsland de grootste EU-exporteur, met €982 miljoen in 2025, gevolgd door Frankrijk (€714 mln) en Oostenrijk (€236 mln).
Aan de onderkant vertonen Cyprus, Malta en Ierland een sterk negatieve RSCA, wat aangeeft dat deze landen nauwelijks betrokken zijn bij de productie of export van CN 81-producten.
3. Prijsschokken en geopolitieke onrust: 2022 als keerpunt
3.1 Drie significante prijsschokken in 2022
Het jaar 2022 markeert een duidelijk keerpunt in de handel in CN 81-producten. Drie significante prijsschokken werden gedetecteerd:
| Schok | Stroming | Abnormaliteit | Prijsverschuiving | Waarde-aandeel |
|---|---|---|---|---|
| Verenigde Staten | Import | 69,7 | +28,4% | 33,6% |
| Rusland | Import | 7,7 | +41,9% | 11,1% |
| Brazilië | Export | 7,1 | +39,3% | 3,2% |
De importprijsschok uit de VS — met een abnormaliteitsscore van 69,7 — is veruit de meest extreme. Deze weerspiegelt de wereldwijde grondstoffenopwaartse druk na de COVID-19-pandemie en de energiecrisis die in 2022 haar hoogtepunt bereikte. De Russische schok (abnormaliteit 7,7, prijsverschuiving +41,9%) valt samen met de sancties na de Russische inval in Oekraïne begin 2022, die de handel in diverse metalen verstoorden.
3.2 2022 als piekjaar in meerdere productsegmenten
Het jaar 2022 was niet alleen een schokjaar voor handelspartners, maar ook een piekjaar voor diverse productsegmenten:
- Magnesium (8104): de importwaarde piekte in 2022 op €1.134 miljoen — meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2021 (€482 mln). De importprijs bereikte €5.522/t, het hoogste niveau in de gehele periode. Dit hield verband met de magnesiumleveringscrisis van eind 2021, toen China tijdelijk de productie beperkte.
- Mangaan (8111): de importwaarde piekte in 2022 op €523 miljoen (tegenover €312 mln in 2021), met een prijspiek van €4.092/t — meer dan een verdubbeling ten opzichte van het niveau van 2020 (€1.527/t).
- Kobalt (8105): de importwaarde vertoonde een eerste piek in 2018 (€975 mln) en een tweede in 2022 (€623 mln), gedreven door de groeiende vraag vanuit de batterij-industrie.
3.3 Volatiliteitspatronen per handelspartner
De volatiliteit van handelsstromen varieert sterk per partnerland, gemeten als coëfficiënt van variatie (CV):
Importstromen:
| Partner | CV | Duiding |
|---|---|---|
| China | 0,094 | Zeer stabiel |
| Zwitserland | 0,111 | Zeer stabiel |
| Verenigde Staten | 0,176 | Matig stabiel |
| Japan | 0,239 | Matig volatiel |
| Rusland | 0,259 | Matig volatiel |
| Kazachstan | 0,369 | Volatiel |
| Verenigd Koninkrijk | 0,410 | Volatiel |
| Zuid-Afrika | 0,487 | Zeer volatiel |
| Tadzjikistan | 0,648 | Zeer volatiel |
Exportstromen:
| Partner | CV | Duiding |
|---|---|---|
| Zwitserland | 0,088 | Zeer stabiel |
| Japan | 0,133 | Zeer stabiel |
| Verenigde Staten | 0,231 | Matig stabiel |
| India | 0,264 | Matig volatiel |
| Verenigd Koninkrijk | 0,391 | Volatiel |
| Oekraïne | 0,448 | Zeer volatiel |
| Servië | 0,604 | Zeer volatiel |
China is de meest stabiele importpartner (CV 0,094), wat de structurele afhankelijkheid van Chinese leveringen benadrukt. Tadzjikistan is daarentegen zeer volatiel (CV 0,648), wat past bij een opkomende leverancier met nog beperkte en onzekere handelsrelaties. Aan de exportzijde is Zwitserland de meest voorspelbare afnemer, terwijl Servië en Oekraïne de hoogste volatiliteit vertonen.
Conclusie
De handel van de EU in CN 81-producten wordt in de periode 2015–2025 gekenmerkt door drie fundamentele ontwikkelingen: (1) een sterke stijging van de handelswaarde, gedreven door prijsverhogingen en niet door volumegroei; (2) een toenemende importafhankelijkheid met verschuivingen in de geografische herkomst van leveringen; en (3) geconcentreerde prijsschokken, met name in 2022, die de kwetsbaarheid van de Europese aanvoerketens blootleggen.
De extreme prijsontwikkeling van antimoon — met een importprijsstijging van meer dan 560% bij nagenoeg gelijk volume — illustreert het risico van exportbeperkingen door derde landen. De opkomst van Tadzjikistan als belangrijke leverancier wijst op een mogelijke heroriëntatie van aanvoerketens, maar de hoge volatiliteit van deze handelsrelatie onderstreept de onzekerheid daarvan. Tegelijkertijd blijft China de meest stabiele importpartner, wat de structurele afhankelijkheid van de EU bevestigt.
De combinatie van groeiende importafhankelijkheid (31,3%), toenemende handelsintensiteit (55,0%) en afnemende importconcentratie suggereert dat de EU zijn leveranciersbasis weliswaar verbreedt, maar tegelijkertijd dieper verweven raakt met de wereldmarkt — en daarmee kwetsbaarder wordt voor externe schokken. Voor een blok dat streeft naar strategische autonomie op het gebied van grondstoffen, vormen deze ontwikkelingen een uitdaging die verder reikt dan de handelscijfers alleen.