Rozwój rynku: Wyroby z żeliwa i stali (CN 73) — 2015–2025

Wstęp

Rozdział 73 Nomenklatury Scalonej (CN) obejmuje szeroką gamę wyrobów z żeliwa i stali — od konstrukcji stalowych i rur, przez śruby, nakrętki i nity, aż po artykuły gospodarstwa domowego i pojemniki. Jest to jedna z kluczowych kategorii wymiany handlowej UE, której wartość eksportu w 2025 r. wyniosła blisko 44,5 mld EUR, a importu ponad 35,3 mld EUR. Okres 2015–2025 przyniósł głębokie przeobrażenia w strukturze geograficznej i produktowej tego handlu, uwarunkowane m.in. wojną handlową z Chinami, sankcjami wobec Rosji oraz transformacją energetyczną i budowlaną w Europie. Niniejszy raport opisuje główne dynamiki rynku na podstawie danych ogólnych.

I. Malejąca nadwyżka handlowa — import rośnie szybciej niż eksport

UE pozostaje eksporterem netto, ale z coraz mniejszą przewagą

W całym analizowanym okresie UE utrzymywała dodatnie saldo w handlu wyrobami z żeliwa i stali. Jednak dynamika obu kierunków handlu była wyraźnie asymetryczna:

Nadwyżka handlowa UE skurczyła się z 16,0 mld EUR w 2015 r. do 9,2 mld EUR w 2025 r., co oznacza spadek o 42,1%. Choć eksport wzrósł nominalnie o ponad jedną piątą, import zwiększył się aż o blisko 69%, znacznie przyspieszając od 2021 r. (saldo handlowe).

Wolumeny eksportu spadają, ceny kompensują spadek wartości

Zaskakującym trendem jest rozbieżność między dynamiką wartości i wolumenu eksportu:

Wolumen eksportu UE spadł z 12,1 mln ton w 2015 r. do 9,7 mln ton w 2025 r. (minimum: 9,7 mln t w 2023 r.), natomiast wzrost cen jednostkowych z 3 034 do 4 578 EUR/t (+50,9%) w pełni skompensował ten spadek i pozwolił na wzrost wartości eksportu. W przypadku importu sytuacja była odwrotna — wolumen wzrósł o 52,9% (z 8,5 do 12,9 mln ton), a ceny jednostkowe wzrosły jedynie o 10,5% (z 2 469 do 2 728 EUR/t). Oznacza to, że import rósł przede wszystkim ilościowo, podczas gdy eksport — cenowo. Dane ogólne.

Szok cenowy 2021–2022 jako punkt zwrotny

Wyraźnym cezurą był rok 2022, kiedy ceny eksportu wyrobów stalowych z UE gwałtownie wzrosły (średnia cena eksportowa skoczyła z ok. 3 400 EUR/t w 2020 r. do ponad 4 500 EUR/t w 2022 r.). Było to związane z kryzysem energetycznym, wzrostem kosztów produkcji stali w Europie oraz odbudową popytu po pandemii. Jednocześnie ceny importu z Wielkiej Brytanii wykazały szok cenowy o abnormalności 23,4 i wzroście o 33,7% w 2022 r., co odzwierciedlało ogólne napięcia w europejskim łańcuchu dostaw stali.

II. Geograficzna reorientacja handlu — Chiny i Turcja zastępują Rosję

Silny wzrost importu z Chin i Turcji

Najbardziej spektakularną zmianą w strukturze geograficznej handlu UE był gwałtowny wzrost importu z Chin i Turcji:

Import z Chin, który w 2015 r. wynosił 6,6 mld EUR, wzrósł do 15,5 mld EUR w 2022 r. (maksimum), po czym ustabilizował się na poziomie 14,0 mld EUR w 2025 r. Chiny stały się zdecydowanie największym dostawcą wyrobów stalowych do UE, odpowiadając za blisko 40% wartości importu. Turcja zwiększyła sprzedaż do UE ponad 2,7-krotnie, osiągając w 2022 r. szczyt na poziomie 4,9 mld EUR (partnerzy importu).

Zapaść wymiany handlowej z Rosją

Import z Rosji spadł z 220 mln EUR w 2015 r. do zaledwie 4,4 mln EUR w 2025 r. (−98%), a eksport z 1,35 mld EUR do 133 mln EUR (−90,1%). Największy spadek nastąpił po 2022 r., co jest bezpośrednią konsekwencją sankcji nałożonych na Rosję po inwazji na Ukrainę. Rosja, która w 2015 r. znajdowała się w czołowej siódemce partnerów eksportowych UE, praktycznie zniknęła z wymiany handlowej. Współczynnik zmienności (CV) dla wymiany z Rosją wynosi 0,98 dla importu i 0,81 dla eksportu, co potwierdza ekstremalną niestabilność tego kierunku (zmienność).

Eksport UE skoncentrowanych na USA i rynkach EOG

Strona eksportowa jest znacznie bardziej zdywersyfikowana niż importowa:

Stany Zjednoczone umocniły pozycję jako największy rynek zbytu dla wyrobów stalowych UE (8,1 mld EUR w 2025 r.), z dynamiką wzrostu +49,1%. Silne wzrosty odnotowano również w eksporcie do Norwegii (+49,2%) i Turcji (+58,1%). (partnerzy eksportu).

Rosnąca koncentracja importu

Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu wzrósł z 1 430 w 2015 r. do 1 956 w 2025 r. (+36,8%), co oznacza przejście od rynku umiarkowanie skoncentrowanego do zbliżonego do progu koncentracji. Głównym czynnikiem tego wzrostu jest dominacja Chin, które odpowiadają za coraz większy udział w imporcie. Dla porównania, HHI eksportu wzrósł jedynie z 618 do 793 (+28,4%), co potwierdza znacznie bardziej zdywersyfikowaną strukturę eksportu UE (koncentracja HHI).

III. Struktura produktowa — konstrukcje stalowe i wyroby gwintowane jako lokomotywy wzrostu

Dominacja siedmiu pozycji CN w obrotach

Zarówno w imporcie, jak i eksporcie dominuje kilka kluczowych podgrup produktowych. Poniżej przedstawiono dynamikę wartościową siedmiu największych pozycji importowych:

Najszybciej rosnącą kategorią importową są konstrukcje stalowe (CN 7308) — ich wartość importu wzrosła z 1,7 mld EUR w 2015 r. do 6,2 mld EUR w 2025 r. (+253%), a wolumen z 929 tys. ton do 2,75 mln ton (+196%). Jest to bezpośrednio związane z boomem inwestycyjnym w sektorze energii odnawialnej (offshore), infrastruktury i budownictwa, a także z rosnącą rolą importowanych prefabrykatów stalowych (podział segmentowy).

Wkręty, śruby i nakrętki (CN 7318) — największa kategoria wartościowo

CN 7318 pozostaje największą pozycją importową pod względem wartości (6,6 mld EUR w 2025 r.) i jednocze¶nie jedną z najwyżej wycenianych — średnia cena importowa wynosi 3 590 EUR/t, a eksportowa aż 10 586 EUR/t. Tak duża różnica cenowa sugeruje, że UE importuje przede wszystkim wyroby standardowe (masowe, niskomarżowe), a eksportuje wyroby specjalistyczne, o wyższej wartości dodanej. Wolumen importu CN 7318 wzrósł z 1,4 do 1,8 mln ton, a eksport pozostał na stabilnym poziomie ok. 0,55 mln ton.

Rury bez szwu (CN 7304) — zmienność związana z cyklem inwestycyjnym w energetyce

Rury bez szwu (CN 7304) wykazują dużą wrażliwość na cykl inwestycyjny w sektorze ropy i gazu. Eksport wolumenowy spadł z 1,73 mln ton w 2015 r. do 1,21 mln ton w 2025 r. (−30%), przy jednoczesnym wzroście cen eksportowych z 2 488 do 3 296 EUR/t (+32,5%). Wartość eksportu CN 7304 osiągnęła szczyt w 2022 r. (4,8 mld EUR), po czym spadła do 4,0 mld EUR w 2025 r.

Rury dużej średnicy (CN 7305) — ekstremalna zmienność

Rury o średnicy zewnętrznej powyżej 406,4 mm (CN 7305) charakteryzują się najwyższą zmiennością spośród wszystkich segmentów. Wolumen eksportu wahał się od 330 tys. ton (2021) do 2,9 mln ton (2019), a wartość od 551 mln EUR (2021) do 2,4 mld EUR (2019). Tak duża zmienność wynika z realizacji dużych projektów infrastrukturalnych (rurociągi, platformy morskie), które mają charakter projektowy i nieregularny.

Produkcja wewnętrzna UE — silny wzrost wartości przy umiarkowanym wzroście wolumenów

Produkcja wyrobów z żeliwa i stali w UE wzrosła z 86,2 mld kg w 2015 r. do 112,6 mld kg w 2025 r. (+30,6%), osiągając maksimum 135,3 mld kg w 2022 r. Jednak wzrost wartości produkcji był znacznie bardziej spektakularny — z 55,0 mld EUR do 169,7 mld EUR (+208,5%), co ponownie podkreśla rolę efektu cenowego. Produkcja UE wykazuje więc ten sam wzorzec co eksport: rosnące ceny przy stabilizujących się lub spadających wolumenach (produkcja).

Specjalizacja krajowa — Włochy i Austria przodują w eksporcie

Wskaźniki ujawnionej komparatywnej przewagi (RCA) za 2025 r. wskazują, że największą specjalizację w eksporcie CN 73 wśród dużych gospodarek UE mają:

Z kolei Belgia (RCA 0,53) i Holandia (RCA 0,56) wykazują ujemną specjalizację — ich udział w eksporcie CN 73 jest niższy niż ich ogólny udział w eksporcie UE, co odzwierciedla rolę tych krajów jako hubów logistycznych i rynków tranzytowych (specjalizacja).

Zakończenie

Rynek wyrobów z żeliwa i stali (CN 73) w handlu zagranicznym UE w latach 2015–2025 przeszedł fundamentalną transformację. UE pozostała eksporterem netto, ale jej nadwyżka handlowa stopniała o ponad 40% — z 16,0 do 9,2 mld EUR — głównie za sprawą gwałtownego wzrostu importu z Chin (+112,5%) i Turcji (+175,0%). Jednocześnie sankcje wobec Rosji praktycznie wyeliminowały tego partnera z obrotów handlowych.

Dynamika cenowa odegrała kluczową rolę: eksport UE wzrósł wartościowo pomimo spadku wolumenów o 20%, co świadczy o przesunięciu europejskiej produkcji w stronę wyrobów o wyższej wartości dodanej. Z drugiej strony import rósł przede wszystkim ilościowo (+52,9% wolumenu), co sugeruje rosnące uzależnienie UE od masowych dostaw stali z Azji i Turcji. Rosnący indeks koncentracji importu (HHI: 1 430 → 1 956) sygnalizuje pogłębiające się ryzyko związane z dominacją Chin jako dostawcy.

Najbardziej dynamicznie rosnącym segmentem importowym są konstrukcje stalowe (CN 7308), napędzane inwestycjami w zieloną transformację i infrastrukturę. Jednocześnie wysoka specjalizacja eksportowa Włoch i Austrii oraz silna pozycja Niemiec jako największego eksportera (12,7 mld EUR w 2025 r.) wskazują na utrzymywanie się znaczącego potencjału europejskiego przemysłu stalowego w segmentach wysokomarżowych. Wyzwaniem na najbliższe lata pozostaje bilansowanie konkurencyjności kosztowej z dywersyfikacją łańcuchów dostaw i redukcją zależności od pojedynczych dostawców.