Rozwój rynku: Wyroby z żeliwa i stali (CN 73) — 2015–2025

Introduction

Dział 73 Nomenklatury Scalonej obejmuje bardzo szerokie spektrum artykułów z żeliwa i stali – od konstrukcji budowlanych i rur, przez elementy złączne, aż po wyroby gospodarstwa domowego. W latach 2015–2025 handel Unii Europejskiej tymi towarami ze światem pozaunijnym uległ głębokim przemianom zarówno geograficznym, jak i strukturalnym. Podczas gdy wartość zarówno eksportu, jak i importu wzrosła, wolumen wywozu skurczył się, a nadwyżka handlowa wyraźnie stopniała. Poniższy raport analizuje te dynamiki w oparciu o dane z narzędzia Trade Dashboard.

Azja zastępuje Rosję: przetasowania wśród głównych partnerów handlowych

Chiny stają się dominującym dostawcą, a ich udział w imporcie UE gwałtownie rośnie

Wartość unijnego importu z Chin wzrosła z 6,60 mld EUR w 2015 r. do 14,02 mld EUR w 2025 r., co oznacza wzrost o 112,5%. W tym samym okresie udział Chin w całości importu spoza UE zwiększył się na tyle, że indeks koncentracji HHI dla importu podniósł się z 1 430 do 1 956 punktów (wzrost o 36,8%), jak pokazano w zakładce Koncentracja HHI. Mimo umiarkowanej zmienności dostaw (współczynnik zmienności CV na poziomie 0,198), Chiny wyraźnie umocniły swoją pozycję lidera.

Turcja i Indie umacniają pozycję, podczas gdy handel z Rosją załamuje się

Drugim najszybciej rosnącym dostawcą jest Turcja – wartość importu zwiększyła się o 175,0% (z 1,63 mld EUR do 4,49 mld EUR). Indie odnotowały wzrost o 82,3% (do 1,83 mld EUR). Odwrotny trend widoczny jest w przypadku Rosji: import spadł o 98,0%, a eksport o 90,1%, co jest bezpośrednim skutkiem sankcji i zmiany łańcuchów dostaw po 2022 roku. Wolumen przywozu z Rosji zmalał z 258 tys. ton w 2015 r. do zaledwie 0,8 tys. ton w 2025 r., przy ekstremalnie wysokiej zmienności (CV = 0,984). Dla porównania, eksport do USA wzrósł o 49,1% (do 8,05 mld EUR), a do Wielkiej Brytanii o 18,5% (do 5,97 mld EUR). Szczegółowe dane o partnerach dostępne są w Główni partnerzy handlowi.

Wzrost wartości przy spadku wolumenu: efekt cenowy i kurcząca się nadwyżka

Ceny eksportowe wyrobów z żeliwa i stali wzrosły o ponad połowę, podczas gdy ceny importowe rosły umiarkowanie

W całym okresie średnia cena jednostkowa eksportu wzrosła z 3 034 EUR/tonę do 4 578 EUR/tonę (+50,9%), natomiast cena importu tylko z 2 469 EUR/tonę do 2 728 EUR/tonę (+10,5%). Oznacza to, że UE eksportuje coraz bardziej zaawansowane, wysoko przetworzone wyroby, a importuje relatywnie tańsze produkty masowe. Wartość wywozu wzrosła o 20,9%, ale przy jednoczesnym spadku wolumenu o 19,9% – z 12,1 mln ton do 9,7 mln ton. Import natomiast wzrósł pod względem ilości aż o 52,9% (do 12,9 mln ton), co przy umiarkowanym wzroście cen przełożyło się na skok wartości o 68,9%.

W rezultacie nadwyżka handlowa UE skurczyła się o 42%, a import ilościowy wzrósł o ponad 50%

W 2015 r. unijna nadwyżka w handlu wyrobami hutniczymi (CN 73) wynosiła 15,95 mld EUR, natomiast w 2025 r. już tylko 9,25 mld EUR (−42,0%). Największy dołek odnotowano w roku 2022, kiedy saldo spadło do zaledwie 3,15 mld EUR, co było efektem skokowego wzrostu cen surowców i zaburzeń podażowych.

Szok cenowy w 2022 roku i jego skutki dla wybranych dostawców

Analiza Szoków cenowych wykryła kilka gwałtownych skoków cen jednostkowych. W imporcie z Wielkiej Brytanii odnotowano 33,7% wzrost ceny w 2022 r. przy spadku wolumenu, z Indii +33,5%, a z Wietnamu +39,7%. W eksporcie szok dotknął m.in. rynek algierski (wzrost ceny o 57,7% w 2020 r.). Zmiany te były napędzane głównie przez wzrost kosztów energii i stali w następstwie pandemii oraz wojny w Ukrainie.

Specjalizacja i segmenty: gdzie UE ma przewagę komparatywną

Włochy, Estonia i Austria wśród najbardziej wyspecjalizowanych eksporterów wyrobów stalowych

W 2025 r. pięć najbardziej wyspecjalizowanych państw członkowskich pod względem ujawnionej symetrycznej przewagi komparatywnej (RSCA) to Estonia (RSCA = 0,35), Luksemburg (0,34), Włochy (0,24), Łotwa (0,23) i Austria (0,21) – zob. Specjalizacja krajów. Z drugiej strony Cypr, Irlandia i Malta praktycznie nie eksportują tych towarów (RSCA poniżej −0,85). Włochy, mimo że są jednocześnie dużym importerem, utrzymują silną pozycję eksportową, generując 13,2% unijnego wywozu wyrobów objętych CN 73.

Koncentracja dostawców rośnie, zwłaszcza po stronie importu

Współczynnik koncentracji HHI w imporcie wzrósł z 1 430 w 2015 r. do 1 956 w 2025 r., co odzwierciedla coraz większą zależność od kilku azjatyckich dostawców, przede wszystkim Chin. Po stronie eksportu koncentracja również wzrosła – z 618 do 793 punktów – jednak pozostaje na umiarkowanym poziomie, wskazując na dobrze zróżnicowaną bazę odbiorców. Dane szczegółowe dostępne są w Koncentracja HHI.

Konstrukcje stalowe i rury bez szwu dominują w eksporcie, podczas gdy elementy złączne i rury spawane – w imporcie

Najważniejsze podsegmenty produktowe według wartości handlu (zob. Porównanie segmentów) przedstawia poniższe zestawienie.

Import (kluczowe pozycje, mld EUR)

Eksport (kluczowe pozycje, mld EUR)

W eksporcie uwagę zwraca silny wzrost wartości konstrukcji stalowych (+39% nominalnie), podczas gdy wolumen rur bez szwu spadł z 1,73 mln ton do 1,21 mln ton, przy równoczesnym wzroście ceny jednostkowej z 2 488 EUR/t do 3 296 EUR/t. W imporcie największy skok wartości konstrukcji (z 1,75 mld EUR do 6,17 mld EUR) sugeruje rosnące zapotrzebowanie na gotowe elementy infrastrukturalne, zaspokajane głównie przez dostawców spoza UE.

Conclusion

W latach 2015–2025 unijny handel wyrobami z żeliwa i stali (CN 73) przeszedł od stabilnej nadwyżki opartej na eksporcie wysoko przetworzonych dóbr do sytuacji coraz większego importu masowych wyrobów z Azji. Chiny stały się niekwestionowanym liderem dostaw, zastępując Rosję i częściowo Wielką Brytanię. Jednocześnie unijne ceny eksportowe rosły znacznie szybciej niż importowe, co pozwoliło utrzymać dodatnie saldo mimo spadających wolumenów wywozu i rosnących ilości przywozu. Koncentracja importu na kilku kluczowych partnerach (Chiny, Turcja) wzrosła wyraźnie, co wymaga monitorowania pod kątem odporności łańcuchów dostaw. Struktura towarowa pokazuje przewagę UE w segmentach takich jak konstrukcje stalowe i rury bez szwu, podczas gdy elementy złączne, rury spawane i gotowe wyroby stalowe są coraz częściej sprowadzane spoza Wspólnoty. Przyszłe kształtowanie się bilansu handlowego zależeć będzie od utrzymania konkurencyjności przemysłu stalowego w warunkach wysokich kosztów energii i silnej presji cenowej ze strony Azji.