Rozwój rynku: Wyroby kamienne i gipsowe (CN 68) — 2015–2025

Wstęp

Dział 68 Nomenklatury Scalonej obejmuje szeroką gamę wyrobów z kamienia, gipsu, cementu, azbestu, miki i podobnych materiałów mineralnych — od kostek brukowych i prefabrykatów betonowych, przez wełnę mineralną i artykuły izolacyjne, aż po wyroby ścierne i materiały z włókien węglowych. Branża ta ma fundamentalne znaczenie dla budownictwa, infrastruktury i przemysłu wytwórczego Unii Europejskiej.

Analizowany okres (2015–2025) przyniósł istotne przemiany strukturalne w wymianie handlowej UE z krajami trzecimi. Wartość eksportu wzrosła z 7,01 mld EUR do 8,49 mld EUR (+21,1%), podczas gdy wartość importu zwiększyła się z 3,90 mld EUR do 5,16 mld EUR (+32,3%). Jednocześnie wolumen eksportu spadł o 17,0%, co wskazuje na fundamentalną zmianę dynamiki cenowej rynku. UE utrzymuje pozycję netto-eksportera z dodatnim saldem handlowym na poziomie 3,33 mld EUR w 2025 r., przy czym wskaźnik zależności od importu netto wynosi -5,8%, co potwierdza samowystarczalność sektora.

Raport przedstawia trzy główne obserwacje dotyczące ewolucji tego rynku: silny wzrost wartości jednostkowej towarów kosztem wolumenów, reorientację geograficzną handlu wymuszoną wstrząsami geopolitycznymi, oraz rosnącą internacjonalizację unijnego sektora wyrobów mineralnych.

Więcej o zakresie i definicjach działu 68

I. Wzrost napędzany cenami — wartość rośnie, wolumeny kurczą

Wartość eksportu wzrosła o 21%, mimo spadku wolumenu o 17%

Najbardziej uderzającą cechą analizowanego okresu jest rozjazd między dynamiką wartości i wolumenu handlu. Eksport UE w dziale 68 zwiększył swoją wartość z 7,01 mld EUR w 2015 r. do 8,49 mld EUR w 2025 r. (+21,1%), ale jednocześnie ilość wyeksportowanych towarów spadła z 7,92 mln ton do 6,57 mln ton (-17,0%). Oznacza to, że wzrost wartości był niemal w całości napędzany przez wzrost średnich cen eksportowych, które wzrosły z 886 EUR/t do 1 293 EUR/t (+46,0%).

Produkcja unijna: mniej w kilogramach, więcej w euro

Ten sam wzorzec obserwujemy w produkcji krajowej UE. Wolumen produkcji spadł z 316 mld kg do 259 mld kg (-18,0%), ale wartość produkcji wzrosła z 38,5 mld EUR do 55,5 mld EUR (+44,1%). To oznacza, że europejscy producenci wytwarzają coraz mniej fizycznych wyrobów, ale osiągają za nie znacznie wyższe ceny — co odzwierciedla zarówno presję kosztową (energia, surowce, praca), jak i przesunięcie ku produktom o wyższej wartości dodanej.

Cement i beton (CN 6810): wiodący segment eksportowy

Największy segment eksportowy — artykuły z cementu, betonu i sztucznego kamienia (CN 6810) — wyeksportował w 2025 r. towary o wartości 1,44 mld EUR. Wolumen spadł z 2,81 mln t (2015) do 2,39 mln t (2025), ale cena jednostkowa wzrosła z 391 EUR/t do 601 EUR/t (+54%). Podobnie obrobione kamienie pomnikowe i budowlane (CN 6802) — drugi co do wielkości segment eksportowy (1,80 mld EUR w 2025 r.) — odnotował spadek wolumenu z 2,26 mln t do 1,35 mln t (-40%), przy wzroście ceny z 863 EUR/t do 1 331 EUR/t (+54%).

Po stronie importowej, wzrost wartości był bardziej zróżnicowany. Import wyrobów z kamienia i substancji mineralnych (CN 6815) — najwyższy cenowo segment z ceną 6 839 EUR/t w 2025 r. — pozostał największą pozycją importową pod względem wartości (1,40 mld EUR), mimo stabilnego wolumenu.

II. Geopolityka jako czynnik reorientacji handlu

Załamanie wymiany z Rosją i Białorusią

Najwyraźniejszym wstrząsem obserwowanym w danych jest dramatyczny spadek importu z Rosji i Białorusi — bezpośredni efekt sankcji nałożonych po agresji Rosji na Ukrainę.

Import z Rosji spadł z 77,4 mln EUR (2015) do zaledwie 1,5 mln EUR (2025), co oznacza spadek o 98,1%. Wykryty wstrząs podażowy w relacjach z Rosją, skoncentrowany wokół 2024 r., charakteryzuje się zmianą o -99,4% i współczynnikiem zmienności (CV) na poziomie 0,73 — jednym z najwyższych wśród wszystkich partnerów importowych.

Import z Białorusi spadł z 13,3 mln EUR do 1,0 mln EUR (-92,5%), z wstrząsem cenowym wykrytym w 2023 r. o niezwykłej amplitudzie (zmiana ceny o +220%, współczynnik nietypowości 6,8). Białoruś i Rosja wykazują najwyższe współczynniki zmienności (CV odpowiednio 0,90 i 0,73) wśród wszystkich analizowanych partnerów, co odzwierciedla skokowy charakter sankcji.

Turcja — nowy kluczowy dostawca zastępczy

W odpowiedzi na utratę dostaw ze Wschodu, UE znacząco zwiększyła import z Turcji. Wartość importu z Turcji wzrosła z 152 mln EUR (2015) do 468 mln EUR (2025), co stanowi wzrost o 207,5% — najszybszy wzrost wśród wszystkich głównych partnerów importowych. Turcja awansowała z pozycji marginalnego dostawcy do drugiego co do wielkości źródła importu (po Chinach). Turcja dysponuje znaczącymi zasobami surowców mineralnych i rozwiniętym przemysłem cementowym, co czyni ją naturalnym partnerem zastępczym.

Stabilność relacji z partnerami zachodnimi

W przeciwieństwie do dramatycznych wstrząsów na osi wschodniej, relacje handlowe z głównymi partnerami zachodnimi pozostały stosunkowo stabilne. Wielka Brytania — największy odbiorca eksportu UE — zwiększyła import z UE z 1,13 mld EUR do 1,43 mld EUR (+26,7%). Stany Zjednoczone, drugi co do wielkości rynek zbytu, zwiększyły zakupy z 1,32 mld EUR do 1,81 mld EUR (+37,6%). Szwajcaria wykazuje najniższy współczynnik zmienności eksportu (CV = 0,08), co czyni ją najbardziej przewidywalnym rynkiem zbytu.

Po stronie eksportowej, Rosja — dawniej znaczący rynek — odnotowała spadek z poziomu nieujętego w pierwszej siódemce w 2015 r. do wartości marginalnych, z CV zmienności wynoszącym 0,72, co potwierdza skuteczność mechanizmów sankcyjnych.

III. Rosnąca internacjonalizacja i specjalizacja regionalna

UE wzmacnia pozycję netto-eksportera

Pomimo wzrostu importu o 32,3%, UE utrzymuje dodatnie saldo handlowe na poziomie 3,33 mld EUR w 2025 r. (wobec 3,11 mld EUR w 2015 r.). Kluczowym trendem jest jednak dramatyczny wzrost skłonności do eksportu — z 8,6% do 14,2% (+65,5%) — oraz intensywności handlowej — z 12,4% do 21,1% (+70,2%). Oba wskaźniki osiągnęły wartość salience bliską 100%, co sygnalizuje, że sektor CN 68 stał się bardziej zorientowany na rynki zagraniczne niż na początku okresu.

Koncentracja handlu: import się decentralizuje, eksport — odwrotnie

Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu (wg wartości) spadł z 1 443 do 1 302 (-9,8%), co oznacza stopniową decentralizację źródeł zaopatrzenia. Z kolei HHI dla eksportu wzrósł z 834 do 980 (+17,5%), co wskazuje na rosnące skupienie eksportu na mniejszej liczbie kluczowych rynków — przede wszystkim USA, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii.

Wolumen importu wykazuje jeszcze silniejszą decentralizację — HHI spadł z 2 753 do 1 455 (-47,1%), co potwierdza zastępowanie skoncentrowanych dostaw z Rosji i Białorusi przez bardziej rozproszoną strukturę zaopatrzenia.

Specjalizacja: małe państwa UE dominują w eksporcie

Analiza specjalizacji eksportowej ujawnia ciekawy wzorzec: to nie największe gospodarki, lecz mniejsze państwa UE wykazują najwyższe względną przewagę komparatywną (RSCA) w dziale 68.

Z drugiej strony, Cypr (RSCA = -0,99) i Malta (RSCA = -0,99) praktycznie nie uczestniczą w eksporcie CN 68, co odzwierciedla ich ograniczone zasoby surowcowe i małą skalę przemysłu budowlanego. Największe gospodarki — Niemcy i Włochy — dominują w wartościach bezwzględnych (eksport odpowiednio 2,00 mld EUR i 1,90 mld EUR w 2025 r.), ale ich specjalizacja jest umiarkowana ze względu na dywersyfikację profilu eksportowego.

Segmenty o najszybszym wzroście cen importowych

Wśród podpozycji CN 68, artykuły z asfaltu (CN 6807) odnotowały najwyższy wzrost ceny importowej — z 379 EUR/t w 2015 r. do 834 EUR/t w 2025 r. (+120%). Jednocześnie wolumen importu tego segmentu spadł z 239 tys. t do 66 tys. t (-72%), co sugeruje istotne ograniczenie popytu lub zastępowanie importu produkcją krajową. Segment wełny mineralnej (CN 6806) również odnotował znaczący wzrost cen importowych (z 1 499 EUR/t do 1 663 EUR/t), przy czym artykuły z gipsu (CN 6809) jako jedyne odnotowały wzrost zarówno wartości (+78%), jak i wolumenu (+72%) importu.

Zakończenie

Rynek wyrobów z kamienia, gipsu, cementu i podobnych materiałów (CN 68) w UE w latach 2015–2025 przeszedł trzy fundamentalne transformacje. Po pierwsze, nastąpiła wyraźna zmiana paradygmatu wzrostu — z modelu opartego na rosnących wolumenach na model napędzany rosnącymi cenami jednostkowymi, co odzwierciedla zarówno globalną presję kosztową, jak i przesunięcie europejskiego przemysłu ku produktom o wyższej wartości dodanej. Po drugie, wojna w Ukrainie i sankcje wobec Rosji i Białorusi wymusiły gwałtowną reorientację łańcuchów dostaw, z Turcją jako głównym beneficjentem tej zmiany. Po trzecie, sektor wykazał rosnącą internacjonalizację, z intensywnością handlową rosnącą o ponad 70% w analizowanym okresie.

Kluczowym ryzykiem na przyszłość jest rosnąca koncentracja eksportu na kilku kluczowych rynkach (USA, Wielka Brytania, Szwajcaria), co czyni sektor bardziej podatnym na ewentualne zmiany polityki handlowej tych partnerów. Jednocześnie deklarowana decentralizacja importu — z HHI spadającym o prawie 50% w wolumenie — zwiększa odporność łańcuchów dostaw UE na przyszłe wstrząsy. Utrzymujący się ujemny wskaźnik zależności od importu netto (-5,8%) potwierdza, że UE pozostaje konkurencyjnym producentem i eksporterem w tym sektorze, mimo rosnącej presji cenowej ze strony dostawców azjatyckich i tureckich.