Rozwój rynku: Cynk (CN 79) — 2015–2025

Wstęp

Raport dotyczy handlu zagranicznego Unii Europejskiej towarami z działu 79 CN — „Cynk i artykuły z cynku" — obejmującego cynk nieobrobiony plastycznie (7901), odpady i złom cynku (7902), pyły i proszki (7903), sztaby, pręty i drut (7904), blachy i folie (7905) oraz artykuły z cynku n.e.s. (7907). Analiza obejmiuje okres jedenastu lat (2015–2025) w wymiarze rocznym, z uwzględnieniem handlu UE z krajami trzecimi. Okres ten przyniósł fundamentalną zmianę strukturalną: UE przekształciła się z importera netto cynku w istotnego eksportera netto, z towarzyszącą głęboką reorientacją geograficzną przepływów handlowych oraz znaczną wrażliwością cenową, zwłaszcza w latach 2021–2022.

Zakres produktowy i definicje można sprawdzić na dashboardzie.

1. Od importera netto do eksportera netto — strukturalna zmiana bilansu handlowego

1.1. Eksport UE rósł szybciej niż import, odwracając bilans

W analizowanym okresie wartość eksportu cynku i artykułów z cynku wzrosła o 72,9% — z 1,008 mld EUR w 2015 r. do 1,743 mld EUR w 2025 r. Import natomiast zwiększył się jedynie o 13,4% (z 796 mln do 902 mln EUR). Wolumen eksportu wzrósł o 25,9% (z 484 tys. t do 610 tys. t), podczas gdy wolumen importu spadł o 23,0% (z 342 tys. t do 263 tys. t).

Dane: Przegląd ogólny — handel.

1.2. Wskaźnik zależności od importu odwrócił znak

Współczynnik zależności netto od importu (net import reliance) zmienił się z +7,95% w 2015 r. na −10,96% w 2025 r. Oznacza to, że UE w 2015 r. potrzebowała netto importu cynku, a w 2025 r. jest nadwyżkowym eksporterem. Skala tej transformacji jest godna uwagi — bilans handlowy w szczytowym roku 2022 osiągnął wartość 1,027 mld EUR, co odpowiadało maksymalnej nadwyżce w całym okresie.

1.3. Eksportowa skłonność UE do cynku podwoiła się

Najdynamiczniej rosnącym wskaźnikiem strategicznym okazała się skłonność eksportowa (export propensity), która wzrosła z 9,4% do 19,7% (+109,3%). Intensywność handlowa (trade intensity) wzrosła umiarkowanie — z 23,2% do 26,8% (+15,5%). Te dane wskazują, że wzrost handlu cynkiem nie wynikał jedynie z globalnej koniunktury, lecz z realnego zwiększenia roli UE jako eksportera.

2. Głęboka reorientacja geograficzna — nowi partnerzy zastępują tradycyjnych

2.1. Import: Norwegia i Peru dominują, a dawni dostawcy zanikają

Struktura dostawców importu uległa zasadniczej zmianie. Norwegia, największy partner importowy, zwiększyła wartość eksportu do UE o 92,4% (z 186 mln do 359 mln EUR), a Peru — o 42,6% (z 166 mln do 237 mln EUR). Jednocześnie trzej dawni znaczący dostawcy niemal całkowicie zniknęli z rynku:

Dane: Główni partnerzy — import.

Gwałtowny spadek importu z Wielkiej Brytanii (−72,1%) jest zjawiskiem jednoznacznie skorelowanym z Brexitem — jeszcze w 2015 r. UK odpowiadała za ponad 15% wartości importu cynku spoza UE. Zanikanie dostaw z Namibii i Kazachstanu (spadki o 99,3% i 99,9%) sugeruje wyczerpanie się lub przerwanie łańcuchów dostaw z tych kierunków.

2.2. Eksport: Turcja i Indie jako nowe centra popytu

Reorientacja eksportu jest jeszcze bardziej wyrazista. Turcja stała się głównym odbiorcą, zwiększając import z UE o 180,7% (z 146 mln do 409 mln EUR). Indie odnotowały wzrost o 441,9% (z 21 mln do 115 mln EUR), a Singapur — o 572,8% (z 13 mln do 91 mln EUR). Z kolei tradycyjnie ważni odbiorcy — Stany Zjednoczone i Chiny — znacząco ograniczyli zakupy:

Dane: Główni partnerzy — eksport.

Spadek eksportu do USA o 67,8% i do Chin o 61,8% zasługuje na uwagę. W obu przypadkach przyczyną mogła być zarówno rosnąca ochrona celna, jak i rozwój własnych zdolności produkcyjnych w tych krajach. Jednocześnie dynamiczny wzrost eksportu do Turcji, Indii i Singapuru wskazuje na skuteczną dywersyfikację rynków zbytu przez unijny sektor cynkowy.

2.3. Koncentracja importu rośnie, koncentracja eksportu spada

Wskaźnik HHI (koncentracja) potwierdza rozbieżne trendy:

Rosnąca koncentracja importu oznacza rosnące uzależnienie od wąskiego grona dostawców (przede wszystkim Norwegii), co może stanowić ryzyko z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw. Z drugiej strony, malejąca koncentracja eksportu jest pozytywnym sygnałem dywersyfikacji rynków zbytu.

3. Zmienność cenowa, wstrząsy podażowe i rosnąca produkcja krajowa

3.1. Ceny cynku wykazują silną cykliczność ze szczytem w 2022 r.

Średnia cena eksportowa wzrosła z 2 082 EUR/t w 2015 r. do 2 858 EUR/t w 2025 r. (+37,2%), natomiast cena importowa — z 2 326 EUR/t do 3 424 EUR/t (+47,3%). Jednak dynamika ta nie była liniowa. Szczyt cenowy przypadł na 2022 r., kiedy średnia cena importowa osiągnęła 3 994 EUR/t — co odpowiadało kryzysowi energetycznemu w Europie i gwałtownemu wzrostowi kosztów produkcji hutniczej.

Warto zauważyć, że ceny poszczególnych podgrup produktowych różnią się istotnie. Artykuły z cynku (7907) osiągają ceny eksportowe rzędu 14 792 EUR/t w 2025 r. — ponad pięciokrotnie więcej niż cynk nieobrobiony (2 633 EUR/t), co odzwierciedla dodaną wartość przetwórczą.

3.2. Wstrząsy cenowe w 2017 i 2022 r.

Analiza wstrząsów (supply shocks) wykryła trzy istotne zdarzenia:

W 2017 r. zaobserwowano jednoczesne wstrząsy cenowe w eksporcie do Malezji i imporcie z Meksyku, co sugeruje globalne przesunięcia cen surowca. Z kolei w 2022 r. skok cen eksportu do Arabii Saudyjskiej o blisko 380% jest prawdopodobnie skutkiem kryzysu energetycznego i ogólnego wzrostu cen metali w Europie.

3.3. Zmienność dostawców importowych: Indie i Kazachstan najbardziej nieprzewidywalne

Współczynnik zmienności (CV) dla głównych partnerów importowych (zmienność) pokazuje wyraźny rozrzut:

Chiny i Norwegia to najstabilniejsi dostawcy (CV < 0,15), co czyni je strategicznie wiarygodnymi partnerami. Natomiast Indie (CV 2,52) i Kazachstan (CV 1,41) charakteryzują się skrajną nieprzewidywalnością — co dodatkowo uzasadnia zanikanie dostaw z tych kierunków.

3.4. Produkcja krajowa UE podwoiła się wolumenowo

Dane PRODCOM wskazują na znaczący wzrost wewnętrznej produkcji cynku i artykułów z cynku (produkcja — wolumen):

Podwojenie wolumenu przy wzroście wartości jedynie o 36% sugeruje, że znaczną część wzrostu stanowi cynk nieobrobiony o niższej jednostkowej wartości dodanej. Niemniej wzrost produkcji krajowej jest kluczowym czynnikiem wyjaśniającym odwrócenie bilansu handlowego — UE produkuje więcej cynku niż potrzebuje, a nadwyżki kieruje na rynki trzecie.

3.5. Hiszpania, Belgia i Holandia — motor eksportu UE

Wśród krajów członkowskich (główni reporterzy — eksport) trzy państwa odpowiadają za lwią część eksportu:

Hiszpania dominuje z udziałem ponad 42% eksportu UE-27, a jej wiodąca pozycja umocniła się w analizowanym okresie. Finlandia i Belgia wykazują najwyższy skorygowany wskaźnik specjalizacji (RSCA odpowiednio 0,85 i 0,39), co potwierdza ich kluczową rolę w europejskim łańcuchu wartości cynku.

Zakończenie

Okres 2015–2025 przyniósł fundamentalną transformację europejskiego rynku cynku. UE z pozycji importera netto (+7,95% zależności od importu w 2015 r.) przekształciła się w eksportera netto (−10,96% w 2025 r.), z nadwyżką handlową wynoszącą 841 mln EUR. Stało się to możliwe dzięki podwojeniu wolumenu produkcji krajowej oraz skutecznej dywersyfikacji rynków zbytu — eksport do Turcji, Indii i Singapuru wzrósł wielokrotnie, kompensując spadki w handlu z USA i Chinami.

Jednocześnie rynek ten nie jest wolny od ryzyk. Import coraz bardziej koncentruje się wokół Norwegii (HHI importu wzrósł o 64%), co może rodzić pytania o bezpieczeństwo dostaw. Ceny wykazują znaczną cykliczność, ze szczytem w 2022 r. napędzanym kryzysem energetycznym. Spadek importu z Wielkiej Brytanii po Brexicie oraz zanikanie dostaw z Namibii i Kazachstanu pokazują, jak geopolityka i logistyka kształtują łańcuchy dostaw w sektorze metali nieżelaznych.