Rozwój rynku: Tworzywa sztuczne (CN 39) — 2015–2025

Wprowadzenie

Niniejszy raport przedstawia ewolucję handlu zagranicznego Unii Europejskiej towarami objętymi kodem CN 39 — „Tworzywa sztuczne i artykuły z nich" — w okresie od 2015 do 2025 roku. Pełen przegląd danych. Dział 39 obejmuje szeroką gamę produktów: od polimerów w formach podstawowych (np. polietylen, polipropylen, PVC), przez płyty, arkusze i folie, aż po wyroby gotowe — artykuły opakowaniowe, sanitarno-budowlane i inne wyroby z tworzyw sztucznych. Okres analizy obejmuje dekadę dynamicznych przemian: pandemię COVID-19, gwałtowny wzrost cen surowców w 2021–2022, pełnoskalową inwazję Rosji na Ukrainę oraz narastającą presję regulacyjną związaną z gospodarką o obiegu zamkniętym.

1. Kurcząca się nadwyżka handlowa UE pomimo rosnącej wartości eksportu

1.1 Eksport wzrósł wartościowo, ale stracił na wolumenie

W analizowanym okresie wartość eksportu UE towarów CN 39 wzrosła z 60,1 mld EUR w 2015 roku do 70,7 mld EUR w 2025 roku, co stanowi wzrost o 17,7%. Jednocześnie wolumen eksportu spadł z 24,2 mln ton do 20,5 mln ton (–15,4%). Oznacza to, że wzrost wartości wynikał niemal wyłącznie z podwyżek jednostkowych — średnia cena eksportowa wzrosła z 2 483 EUR/t do 3 454 EUR/t (+39,1%).

Najwyższy poziom wartości eksportu przypadł na 2022 rok — 82,7 mld EUR — co wiązało się z eksplozją cen surowców petrochemicznych po inwazji Rosji na Ukrainę. Od tego szczytu nastąpiła korekta, a wolumen kontynuował trend spadkowy.

1.2 Importy rosły znacznie szybciej niż eksporty

Strona importowa urosła znacznie bardziej dynamicznie: wartość importu wzrosła z 39,7 mld EUR do 61,2 mld EUR (+54,3%), a wolumen z 15,8 mln ton do 23,6 mln ton (+49,8%). W przeciwieństwie do eksportu, średnia cena importowa pozostała stosunkowo stabilna — wzrost wyniósł zaledwie 3,0% (z 2 515 EUR/t do 2 591 EUR/t).

Ta asymetria — znacznie szybszy wzrost wolumenu i wartości importu przy relatywnie stabilnych cenach importowych — sugeruje rosnące nasycenie rynku europejskiego tańszymi tworzywami sztucznymi pochodzącymi spoza UE, w szczególności z Azji.

1.3 Nadwyżka handlowa skurczyła się o ponad połowę

Nadwyżka handlowa UE w sektorze CN 39 spadła z 20,4 mld EUR w 2015 roku do 9,5 mld EUR w 2025 roku, co oznacza spadek o 53,5%. UE pozostaje nadal eksporterem netto (wskaźnik zależności od importu netto wynosił –4,1% w 2025), ale jej przewaga konkurencyjna systematycznie się zmniejsza. W latach 2015–2018 nadwyżka oscylowała wokół 20 mld EUR, po czym zaczęła gwałtownie spadać — szczególnie w 2021–2022 roku, gdy ceny eksportowe wzrosły szybciej niż wolumen.

2. Przesunięcia geograficzne: dominacja Chin, spadek znaczenia Rosji i rola Turcji

2.1 Chiny stały się głównym źródłem importu, podwajając swój udział

Najważniejszą zmianą strukturalną w handlu UE tworzywami sztucznymi jest gwałtowny wzrost importu z Chin — z 7,3 mld EUR w 2015 roku do 16,3 mld EUR w 2025 roku (+125,2%). Wolumen importu z Chin również dynamicznie rósł. W 2022 roku wartość ta sięgnęła szczytowego poziomu 17,5 mld EUR. Dane dotyczące partnerów handlowych.

Równocześnie import z Turcji wzrósł o 136,6% (z 1,9 mld EUR do 4,6 mld EUR), a z Korei Południowej o 72,8% (z 2,4 mld EUR do 4,1 mld EUR). Stany Zjednoczone utrzymały pozycję znaczącego dostawcy z wzrostem o 51,3% (do 9,5 mld EUR w 2025).

2.2 Eksport do Rosji załamał się po 2022 roku

Najbardziej dramatyczna zmiana po stronie eksportowej dotyczy Rosji. W 2015 roku Rosja była szóstym największym odbiorcą unijnych tworzyw sztucznych (3,4 mld EUR), a do 2021 roku wartość eksportu sięgnęła 4,4 mld EUR. Po nałożeniu sankcji w 2022 roku wartość ta załamała się — w 2025 roku wyniosła zaledwie 0,45 mld EUR, co oznacza spadek o 86,7%. Dane o wstrząsach w handlu.

Wzrost eksportu do USA o 59,2% i do Indii o 36,9% częściowo zrekompensował stratę rosyjskiego rynku, ale nie w pełni. Wolumen utraconego eksportu do Rosji (wartościowo ok. 3 mld EUR rocznie) nie znalazł pełnego zastępstwa w innych kierunkach.

2.3 Rosnąca koncentracja importu, stabilna dywersyfikacja eksportu

Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu wzrósł z 1 093 do 1 261 (+15,3%), co sygnalizuje rosnącą koncentrację dostawców — przede wszystkim za sprawą Chin. Analiza koncentracji. Dla eksportu HHI pozostał na niższym poziomie i lekko spadł (z 770 do 718, –6,8%), co oznacza, że UE utrzymuje relatywnie zdywersyfikowaną bazę odbiorców.

Wśród krajów UE największymi importerami w 2025 roku były Niemcy (11,0 mld EUR), Belgia (7,2 mld EUR) i Holandia (7,2 mld EUR), a największymi eksporterami — Niemcy (22,6 mld EUR), Belgia (6,8 mld EUR) i Włochy (7,0 mld EUR). Dane wg krajów UE.

3. Transformacja struktury produktowej: segmenty rosnące i kurczące się

3.1 Polietylen (CN 3901) — dominujący segment importowy z silnym wzrostem wolumenu

Polietylen (CN 3901) pozostaje największym segmentem importowym pod względem wolumenu — z 3,8 mln ton w 2015 roku do 5,2 mln ton w 2025 roku (+38,7%). Wartość importu wzrosła z 4,7 mld EUR do 5,7 mld EUR (+21,9%), przy czym średnia cena spadła z 1 252 EUR/t do 1 101 EUR/t (–12,1%), co odzwierciedla presję cenową ze strony nowych mocy produkcyjnych w Azji i na Bliskim Wschodzie.

Z kolei eksport polietylenu skurczył się wolumenowo z 3,7 mln ton do 3,0 mln ton (–19,7%), co wskazuje na tracącą konkurencyjność europejskich producentów w tym segmencie. Porównanie segmentów produktowych.

3.2 Pokrycia podłogowe (CN 3918) — najszybciej rosnący segment importowy

Najbardziej spektakularny wzrost obserwujemy w segmencie pokryć podłogowych i ściennych z tworzyw sztucznych (CN 3918). Wolumen importu wzrósł z 490 tys. ton w 2015 roku do 1,5 mln ton w 2025 roku — aż o 209%. Wartość importu podwoiła się z 0,8 mld EUR do 1,8 mld EUR (+122,5%). Jednocześnie cena jednostkowa importu spadła z 1 640 EUR/t do 1 179 EUR/t (–28,1%), co sugeruje masowy napływ tańszych produktów, głównie z Chin i Turcji.

3.3 Odpady z tworzyw sztucznych (CN 3915) — dramatyczny spadek eksportu

Eksport odpadów i ścinków z tworzyw sztucznych (CN 3915) załamał się z 2,5 mln ton w 2015 roku do 1,5 mln ton w 2025 roku (–42,2%), a wartość spadła z 840 mln EUR do 359 mln EUR (–57,3%). Trend ten jest bezpośrednim efektem wdrożenia rozporządzenia UE w sprawie przemieszczania odpadów oraz polityki Chin (od 2018 roku) i innych krajów azjatyckich dotyczącej zakazu importu odpadów plastikowych. Europa jest zmuszana do rozwijania własnych zdolności recyklingu, co paradoksalnie może wzmocnić jej pozycję w segmencie tworzyw z recyklingu w przyszłości.

Wnioski

Handel UE tworzywami sztucznymi w okresie 2015–2025 przeszedł głęboką transformację. Trzy główne trendy definiują tę dekadę:

1. Erozja nadwyżki handlowej: UE pozostaje eksporterem netto, ale jej przewaga skurczyła się o ponad połowę — z 20,4 mld EUR do 9,5 mld EUR. Przyczyną jest znacznie szybszy wzrost importu (+54,3% wartościowo) niż eksportu (+17,7%), przy czym wzrost eksportu wynikał głównie z wyższych cen, a nie większych wolumenów.

2. Geopolityczne przewartościowanie partnerów: Chiny podwoiły swój udział w imporcie, Turcja i Korea Południowa znacząco zwiększyły dostawy, a Rosja — po sankcjach z 2022 roku — praktycznie zniknęła z mapy eksportowej UE. Rosnąca koncentracja importu (HHI +15%) stanowi ryzyko dla bezpieczeństwa dostaw.

3. Zmiany strukturalne w segmentach: Import polietylenu i pokryć podłogowych rośnie najszybciej, podczas gdy eksport odpadów plastikowych załamał się pod wpływem regulacji środowiskowych. Europejska branża tworzyw sztucznych przesuwa się w kierunku wyrobów o wyższej wartości dodanej, ale traci udziały w segmentach surowcowych i półproduktów.

Dalszy rozwój tego rynku będzie zależał od trzech czynników: tempa wdrażania regulacji dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym (w tym wymogów dotyczących udziału recyklatów), ewentualnych środków ochronnych wobec importu z Chin oraz transformacji energetycznej europejskiego przemysłu petrochemicznego.