Rozwój rynku: produkty chemiczne różne (CN 38) — 2015–2025

Wstęp

Dział 38 Nomenklatury Scalonej obejmuje niezwykle zróżnicowaną grupę produktów chemicznych — od pestycydów i środków ochrony roślin (CN 3808), przez biodiesel (CN 3826), dodatki do paliw (CN 3811), preparaty przemysłu chemicznego (CN 3824), kwasy tłuszczowe (CN 3823), aż po produkty odpadowe (CN 3825) i odczynniki diagnostyczne (CN 3822). W latach 2015–2025 Unia Europejska odnotowała w tym segmencie wyraźny wzrost wartości obrotów handlowych, przy jednoczesnej znaczącej presji cenowej i głębokich przesunięciach w strukturze geograficznej wymiany. Niniejszy raport opisuje główne dynamiki tego rynku, analizując zarówno wymiar wartościowy i wolumenowy, jak i zmiany w relacjach handlowych z kluczowymi partnerami oraz rosnącą pozycję konkurencyjną UE.

Więcej szczegółowych danych można znaleźć na dashboardzie handlowym dla CN 38.

1. Rozdźwięk między dynamiką wartości a wolumenów: rola presji cenowej

Jedną z najważniejszych cech rynku CN 38 w analizowanym okresie jest wyraźny rozdźwięk między wzrostem wartości a relatywnie płaską lub nawet spadkową dynamiką wolumenów — szczególnie po stronie eksportowej. Oznacza to, że wzrost wartości obrotów w dużej mierze wynikał z podwyżek cenowych, a nie ze zwiększenia fizycznej skali wymiany.

Eksport: wartość wzrosła o ponad 50%, wolumen pozostał bez zmian

Wartość eksportu UE produktów CN 38 wzrosła z 26,3 mld EUR w 2015 r. do 39,9 mld EUR w 2025 r., co stanowi wzrost o 51,5%. Jednocześnie wolumen eksportu spadł nieznacznie — z 9,52 mln ton do 9,40 mln ton (–1,2%). Rezultatem tego rozdźwięku jest skok średniej ceny eksportowej z 2 765 EUR/t do 4 240 EUR/t (+53,3%). Dane ogólne

Import: dynamiczny wzrost wolumenu przy stabilnych cenach

Strona importowa prezentuje odmienny obraz. Wartość importu wzrosła z 16,1 mld EUR do 25,7 mld EUR (+60,0%), ale wolumen zwiększył się aż z 6,46 mln ton do 10,39 mln ton (+60,7%). Średnia cena importowa pozostała natomiast niemal bez zmian — z 2 483 EUR/t w 2015 r. do 2 472 EUR/t w 2025 r. (–0,5%). Oznacza to, że import rósł głównie ilościowo, a nie cenowo.

Skok cen w 2021–2022 jako czynnik napędowy

Szczególnie gwałtowny wzrost cen eksportowych miał miejsce w latach 2021–2022, co odpowiada globalnemu kryzysowi energetycznemu i surowcowemu wywołanemu pandemią COVID-19 oraz agresją Rosji na Ukrainę. W tym okresie średnia cena eksportowa osiągnęła swój szczyt na poziomie 4 240 EUR/t, a wartość eksportu sięgnęła rekordowych 42,0 mld EUR (2022). Import również odnotował wówczas skok cenowy — szczególnie w segmencie CN 3824 (preparaty chemiczne), gdzie cena wzrosła z 2 462 EUR/t (2017) do 4 257 EUR/t (2022). Dane ogólne

2. Przesunięcia geograficzne: od Rosji ku Azji i obu Amerykom

Analiza struktury geograficznej handlu ujawnia głębokie zmiany w relacjach handlowych UE z kluczowymi partnerami. Najbardziej spektakularne przesunięcia dotyczą załamania eksportu do Rosji, dynamicznego wzrostu wymiany z Chinami, a po stronie importowej — rosnącej roli Indonezji i Argentyny.

Eksport do Rosji załamał się o blisko 60%

Eksport do Federacji Rosyjskiej spadł z 1,50 mld EUR w 2015 r. do zaledwie 621 mln EUR w 2025 r. (–58,7%). Jest to bezpośrednie odzwierciedlenie sankcji nałożonych przez UE po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. i systematycznego ograniczania relacji handlowych. Rosja z pozycji jednego z kluczowych rynków zbytu spadła na margines struktury eksportowej UE w tym segmencie. Dane o partnerach

Chiny awansowały na trzeciego partnera eksportowego i drugiego importowego

Eksport do Chin wzrósł z 1,60 mld EUR do 3,79 mld EUR (+136,0%), co czyni Chiny trzecim co do wielkości rynkiem zbytu UE (po USA i Wielkiej Brytanii). Po stronie importowej wartość obrotów z Chinami wzrosła z 815 mln EUR do 2,22 mld EUR (+172,6%), osiągając szczyt 7,62 mld EUR w 2022 r. — co sugeruje gwałtowny skok cenowy i/lub wolumenowy w okresie powandemicznym. Współczynnik zmienności (CV) importu z Chin wynosi 0,48, co wskazuje na znaczną niestabilność tego kierunku. Dane o partnerach

USA umocniły pozycję jako główny partner handlowy

Stany Zjednoczone umocniły swoją pozycję największego pojedynczego partnera eksportowego UE — wartość eksportu wzrosła z 3,17 mld EUR do 6,01 mld EUR (+89,7%). Po stronie importowej wartość obrotów z USA zwiększyła się z 4,71 mld EUR do 7,00 mld EUR (+48,8%). Relatywnie niska zmienność (CV 0,24 dla importu, 0,40 dla eksportu) potwierdza stabilność tego kierunku. Dane o partnerach

Import z Indonezji i Argentyny — efekt biodiesla i surowców rolnych

Dwa kraje odnotowały niezwykle dynamiczny wzrost udziału w imporcie UE:

Import z Argentyny cechuje się najwyższą zmiennością wśród głównych partnerów (CV 0,71), a import z Indonezji wykazuje CV na poziomie 0,37. Wzrost ten jest w dużej mierze związany z segmentem biodiesla (CN 3826), który jest silnie powiązany z polityką biopaliwową UE i dostępnością oleju palmowego (Indonezja, Malezja) oraz oleju sojowego (Argentyna). Dane o wolumenach

Koncentracja importu spadła, eksportu — pozostała stabilna

Wskaźnik HHI (Herfindahl-Hirschman) koncentracji importu wg wartości spadł z 1 708 do 1 201 (–29,7%), co oznacza dywersyfikację źródeł zaopatrzenia. Koncentracja eksportu pozostała natomiast na niskim poziomie (556 → 589), co wskazuje na szeroko rozłożoną bazę odbiorców. Dane o koncentracji

3. Rosnąca pozycja konkurencyjna UE: nadwyżka, specjalizacja i otwartość rynku

Pomimo rosnącego importu, UE znacząco wzmocniła swoją pozycję konkurencyjną w segmencie CN 38 w analizowanym okresie. Nadwyżka handlowa wzrosła, wskaźniki otwartości i eksportowej predyspozycji uległy podwojeniu, a krajowa produkcja — mimo spadku wolumenów — odnotowała ogromny wzrost wartościowy.

Nadwyżka handlowa wzrosła z 10,3 mld EUR do 14,2 mld EUR

Nadwyżka handlowa UE w segmencie CN 38 zwiększyła się z 10,3 mld EUR w 2015 r. do 14,2 mld EUR w 2025 r. (+38,3%). Najniższy poziom nadwyżki odnotowano w 2022 r. (5,2 mld EUR), co wynikało ze skokowego wzrostu importu surowców i półproduktów w warunkach kryzysu energetycznego. Dane ogólne

Ujemna zależność importowa netto (wskaźnik wahał się od –4,5% do –15,6%) potwierdza, że UE jest strukturalnym eksporterem netto produktów CN 38, a w 2025 r. nadwyżka ta osiągnęła rekordową wartość. Dane o zależności

Intensywność handlowa i predyspozycja eksportowa podwoiły się

Wskaźnik intensywności handlowej (trade intensity) wzrósł z 21,1% do 51,8% (+145,3%), a predyspozycja eksportowa (export propensity) — z 13,7% do 39,4% (+187,4%). Oznacza to, że branża chemiczna w segmencie CN 38 znacząco zwiększyła swoją orientację eksportową, stając się jednym z najbardziej zinternacjonalizowanych sektorów przemysłu chemicznego UE. Dane o intensywności

Niemcy liderem produkcji i eksportu; Węgry najszybciej rosnącym importerem

Niemcy dominują zarówno w eksporcie (13,6 mld EUR w 2025 r., +49,7% vs 2015), jak i w imporcie (6,6 mld EUR, +25,1%). Na uwagę zasługuje jednak dynamiczny wzrost importu przez Węgry — z 149 mln EUR do 1 146 mln EUR (+668,1%), co może odzwierciedlać rozwój przemysłu motoryzacyjnego i chemicznego w tym kraju. Dane o reporterach

Produkcja: wolumen spadł, wartość wzrosła o 157%

Produkcja krajowa w segmencie CN 38 (w ujęciu substancji aktywnej) spadła z 752 mld kg do 643 mld kg (–14,5%), ale wartość produkcji skoczyła z 40,7 mld EUR do 104,8 mld EUR (+157,4%). Potwierdza to globalną tendencję do produkcji wyrobów o wyższej wartości dodanej, przy jednoczesnym ograniczaniu wolumenów prostszych produktów. Dane o produkcji

Najwyższa specjalizacja: Irlandia i Belgia

W 2025 r. najwyższy wskaźnik znormalizowanej przewagi porównawczej (RSCA) w eksporcie CN 38 odnotowały Irlandia (0,278) i Belgia (0,251), co oznacza silną specjalizację tych krajów w produkcji i eksporcie wyrobów chemicznych objętych tym działem. Najniższą specjalizację wykazują Malta (RSCA –0,997) i Słowacja (–0,690). Dane o specjalizacji

Podsumowanie

Rynek produktów CN 38 w UE w latach 2015–2025 charakteryzował się trzema głównymi dynamikami. Po pierwsze, silna presja cenowa napędzała wzrost wartości obrotów przy niemal stagnacji wolumenów eksportowych i relatywnie stabilnych cenach importowych — szczególnie widoczne w latach 2021–2022. Po drugie, głębokie przesunięcia geograficzne — załamanie eksportu do Rosji, znaczący wzrost wymiany z Chinami i USA, a po stronie importowej rosnąca rola krajów Azji Południowo-Wschodniej i Ameryki Południowej jako dostawców biodiesla i surowców. Po trzecie, wzmocnienie pozycji konkurencyjnej UE, objawiające się rosnącą nadwyżką handlową (14,2 mld EUR w 2025 r.), podwojeniem predyspozycji eksportowej i przesunięciem produkcji ku wyrobom o wyższej wartości dodanej.

Głównymi czynnikami ryzyka pozostają wysoka zmienność cenowa na kluczowych kierunkach importowych (Chiny, Argentyna, Izrael) oraz geopolityczne ograniczenia w handlu z Rosją. Jednocześnie rosnąca dywersyfikacja geograficzna importu (spadek HHI z 1 708 do 1 201) oraz silna baza eksportowa UE stanowią istotny bufor odpornościowy. Segment CN 38 pozostaje jednym z najważniejszych obszarów europejskiego przemysłu chemicznego, z rosnącym znaczeniem wyrobów o wysokiej wartości dodanej — w tym preparatów chemicznych (CN 3824), dodatków do paliw (CN 3811) i środków ochrony roślin (CN 3808).