Rozwój rynku: substancje białkowe skrobie kleje enzymy (CN 35) — 2015–2025

Wstęp

Rynek objęty pozycją CN 35 — obejmujący substancje białkowe (kazeinę, albuminy, żelatynę, peptony), skrobie modyfikowane, kleje oraz enzymy — charakteryzuje się w analizowanym okresie wyraźnym wzrostem wartościowym przy jednocześnie umiarkowanym wzroście wolumenów handlu. Wartość eksportu UE na rynki trzecie wzrosła z 5,25 mld EUR w 2015 r. do 8,49 mld EUR w 2025 r. (+61,7%), podczas gdy wolumen eksportu zwiększył się jedynie o 5,4% (z 1,54 mln t do 1,62 mln t). Oznacza to, że głównym motorem wzrostu były ceny, nie zaś ilości. Import wzrósł odpowiednio z 1,92 mld EUR do 2,92 mld EUR (+51,9%), a wolumen z 428 tys. t do 523 tys. t (+22,2%). Saldo handlowe pozostało zdecydowanie dodatnie i pogłębiło się z 3,32 mld EUR do 5,56 mld EUR (+67,3%), co sygnalizuje rosnącą rolę UE jako eksportera netto w tym sektorze. Raport przedstawia główne dynamiki rynkowe w trzech wymiarach: wzrost cenowy, struktura produktowa oraz przesunięcia geograficzne.

Dane ogólne

1. Wzrost wartościowy napędzany cenami przy stabilnych wolumenach

Dynamika cen znacząco wyprzedziła dynamikę wolumenów

Najbardziej uderzającą cechą analizowanego okresu jest rozjazd między wzrostem wartości a wzrostem wolumenu. Średnia cena eksportowa wzrosła z 3 405 EUR/t w 2015 r. do 5 223 EUR/t w 2025 r. (+53,4%), podczas gdy wolumen eksportu wzrósł zaledwie o 5,4%. Oznacza to, że niemal cały przyrost wartości eksportu wynikał z aprecjacji cen jednostkowych, a nie z ekspansji ilościowej. Podobny wzorzec obserwujemy po stronie importu, gdzie cena jednostkowa wzrosła z 4 496 EUR/t do 5 586 EUR/t (+24,3%), a wolumen zwiększył się o 22,2%.

Wykresy handlu

Produkcja unijna potwierdza silną aprecjację cenową

Wartość produkcji UE w sektorze CN 35 podwoiła się — z 7,36 mld EUR w 2015 r. do 14,89 mld EUR w 2025 r. (+102,3%) — podczas gdy wolumen produkcji wzrósł jedynie o 8,9% (z 6,09 mld kg do 6,63 mld kg). Tak wyraźny wzrost cen produkcji odzwierciedla zarówno presję kosztową (surowce, energia, logistyka), jak i przesunięcie strukturalne w kierunku produktów o wyższej wartości dodanej, takich jak enzymy czy specjalistyczne kleje.

Dane o produkcji

Rok 2022 jako punkt zwrotny cenowy

W danych wyraźnie widać przyspieszenie cen w 2022 r. Wartość eksportu osiągnęła wówczas szczyt na poziomie 9,10 mld EUR — najwyższy wynik w całym analizowanym okresie — przy wolumenie niższym niż w latach 2017–2021. Cena eksportowa jednostkowa wzrosła w 2022 r. do 5 568 EUR/t (z 4 217 EUR/t w 2021 r.), co odpowiada skokowi o ponad 30% w ciągu jednego roku. Przyczyną były globalne wstrząsy cenowe związane z wojną w Ukrainie, kryzysem energetycznym i zaburzeniami łańcuchów dostaw. Na rynkach importowych UE zaobserwowano w tym okresie wyraźne szoki cenowe: eksport do Algierii odnotował skok ceny o 55,7%, do Indonezji o 69,6%, a do Australii o 28,2%.

Szoki podażowe

2. Enzymy i kleje gotowe jako główne filary unijnego handlu

Dwa segmenty odpowiadają za ponad połowę wartości eksportu

Struktura produktowa handlu UE w obrębie CN 35 jest zdominowana przez dwie pozycje: enzymy (CN 3507) oraz gotowe kleje i spoiwa (CN 3506). W 2025 r. eksport enzymów wyniósł 2,24 mld EUR, a klejów gotowych 2,06 mld EUR — łącznie stanowiły one ponad 50% wartości eksportu całego działu. Kolejne pozycje pod względem wartości eksportu to peptony i substancje białkowe (CN 3504: 913 mln EUR), albuminy (CN 3502: 860 mln EUR) oraz skrobie modyfikowane (CN 3505: 858 mln EUR).

Porównanie segmentów

Enzymy — najwyższa cena jednostkowa i stabilny wzrost

Enzymy (CN 3507) charakteryzują się zdecydowanie najwyższą ceną jednostkową wśród wszystkich segmentów. W 2025 r. cena eksportowa enzymów wyniosła 14 607 EUR/t — prawie trzykrotność średniej dla całego działu CN 35. Wolumen eksportu enzymów pozostał stosunkowo stabilny (od 136 tys. t w 2015 r. do 153 tys. t w 2025 r.), natomiast wartość wzrosła z 1,52 mld EUR do 2,24 mld EUR (+47,1%). Cena importowa enzymów do UE wzrosła z 9 580 EUR/t do 14 854 EUR/t, co potwierdza globalną aprecjację cenową w tym segmencie — napędzaną rosnącym popytem ze strony przemysłu spożywczego, farmaceutycznego, biopaliwowego i detergentowego.

Albuminy i substancje białkowe — dynamiczny wzrost importu

Najszybciej rosnącym segmentem importowym okazały się albuminy (CN 3502), gdzie wartość importu wzrosła z 113 mln EUR do 334 mln EUR (+195,2%). Wolumen importu podwoił się z 23 tys. t do 46 tys. t. Również wartość importu substancji białkowych (CN 3504) wzrosła z 350 mln EUR do 594 mln EUR (+69,9%). Wzrosty te mogą odzwierciedlać rosnące zapotrzebowanie na izolaty białkowe i koncentraty serwatkowe w przemyśle spożywczym i suplementach diety, przy ograniczonej zdolności produkcyjnej UE w stosunku do popytu.

Kazeina — segment kurczący się po stronie importu

Odmienną dynamikę obserwujemy w segmencie kazeiny (CN 3501), gdzie wartość importu spadła ze 139 mln EUR w 2015 r. do zaledwie 69 mln EUR w 2025 r. (−50,5%), a wolumen zmniejszył się z 23 tys. t do 11 tys. t. Jednocześnie cena jednostkowa eksportu kazeiny osiągnęła w 2022 r. rekordowe 11 461 EUR/t (wobec 6 356 EUR/t w 2015 r.), po czym spadła do 7 102 EUR/t w 2025 r. Może to wskazywać na kurczenie się globalnego rynku kazeiny tradycyjnej na rzecz nowoczesnych alternatyw białkowych.

3. Geograficzne przesunięcia i rosnąca samowystarczalność eksportowa UE

UE umacnia pozycję eksportera netto

Wskaźnik zależności od importu netto (net import reliance) pogłębił się z −16,8% w 2015 r. do −52,1% w 2025 r. Ujemna wartość oznacza, że UE jest eksporterem netto, a pogłębienie tej wartości o ponad 210% świadczy o istotnym wzmocnieniu pozycji eksportowej. Równocześnie skala eksportu (export propensity) wzrosła z 31,3% do 52,0%, a intensywność handlu (trade intensity) z 41,3% do 59,2%. Sektor CN 35 staje się zatem coraz bardziej zorientowany na rynki zagraniczne, a UE coraz silniej dominuje w globalnym handlu tymi produktami.

Analiza autonomii

Turcja i Chiny — najszybciej rosnący partnerzy importowi UE

Wśród dostawców do UE wyróżniają się dwa kraje o wyraźnie rosnącym udziale. Import z Turcji zwiększył się z 17 mln EUR w 2015 r. do 124 mln EUR w 2025 r. (+616,8%) — był to zdecydowanie najwyższy wzrost procentowy wśród głównych partnerów. Import z Chin wzrósł z 186 mln EUR do 429 mln EUR (+131,4%). Oba kraje mogą zyskiwać na trendach nearshoringu (Turcja jako dostawca bliskiego sąsiedztwa UE) oraz rosnącej roli Chin w produkcji substancji białkowych i enzymów. Z kolei import z Nowej Zelandii — tradycyjnego dostawcy kazeiny — spadł z 128 mln EUR do 103 mln EUR (−19,3%), co potwierdza obserwowany spadek znaczenia kazeiny w strukturze handlu.

Najważniejsi partnerzy

Gwałtowny spadek eksportu do Rosji

Eksport UE do Rosji spadł z 365 mln EUR w 2015 r. do 185 mln EUR w 2025 r. (−49,2%), przy czym większość spadku nastąpiła po 2022 r. Jest to bezpośrednim efektem sankcji gospodarczych nałożonych po agresji Rosji na Ukrainę. Wolumen eksportu do tego kierunku cechował się jednocześnie najwyższą zmiennością wśród głównych partnerów (współczynnik zmienności CV = 0,43), co potwierdza silne zaburzenia w relacjach handlowych. Straty na rynku rosyjskim zostały jednak zrekompensowane znacznym wzrostem eksportu do Chin (+145,7%, do 941 mln EUR) oraz Turcji (+51,8%, do 393 mln EUR).

Zmienność eksportu

Dania i Holandia liderami specjalizacji eksportowej

W 2025 r. najwyższym wskaźnikiem specjalizacji eksportowej (RSCA) w sektorze CN 35 wśród państw UE wyróżniała się Dania (RSCA = 0,69, RCA = 5,37), co odzwierciedla silną pozycję duńskiego przemysłu enzymatycznego i mleczarskiego. Kolejne miejsca zajęły Litwa (RSCA = 0,44), Finlandia (RSCA = 0,42), Irlandia (RSCA = 0,23) oraz Holandia (RSCA = 0,21). Holandia, pomimo umiarkowanego wskaźnika specjalizacji, odpowiadała za 22,1% unijnej produkcji w tym sektorze i 22,1% eksportu — co czyni ją kluczowym graczem pod względem skali. Z kolei Niemcy pozostały największym eksporterem w wartościach bezwzględnych (2,21 mld EUR w 2025 r.), wyprzedzając Holandię (1,34 mld EUR) i Danię (1,48 mld EUR).

Specjalizacja państw UE

Koncentracja handlu stopniowo maleje

Wskaźnik Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu UE spadł z 1 566 w 2015 r. do 1 431 w 2025 r. (−8,6%), a dla eksportu z 701 do 664 (−5,3%). Oba wskaźniki sygnalizują umiarkowaną koncentrację, która w obu przypadkach maleje — co oznacza rosnącą dywersyfikację geograficzną partnerów handlowych. Jest to pozytywny sygnał z punktu widzenia odporności sektora na wstrząsy w relacjach z pojedynczymi partnerami.

Wskaźniki koncentracji

Podsumowanie

Analiza handlu UE w zakresie pozycji CN 35 w latach 2015–2025 ujawnia sektor o solidnych fundamentach, ale podlegający głębokim przemianom strukturalnym. Trzy główne wnioski z niniejszego raportu można streścić następująco:

1. Wzrost cenowy zastąpił wzrost ilościowy. Zarówno w eksporcie, imporcie, jak i produkcji, wartości nominalne znacząco przewyższyły dynamikę wolumenów. Sektor CN 35 wchodzi w fazę, w której wartość dodana rośnie szybciej niż skala fizyczna — co może wynikać z innowacji produktowych, presji kosztowej i przesunięcia w kierunku wyższych segmentów cenowych.

2. Enzymy i kleje gotowe dominują strukturę handlu. Te dwa segmenty odpowiadają za ponad połowę wartości eksportu UE i charakteryzują się wysokimi cenami jednostkowymi, co czyni je kluczowymi motorami wartościowego wzrostu. Jednocześnie albuminy i substancje białkowe rosną dynamicznie po stronie importu, sygnalizując rosnące zapotrzebowanie na specjalistyczne białka.

3. UE wzmacnia pozycję eksportową, a rynek staje się bardziej zróżnicowany geograficznie. Nadwyżka handlowa pogłębiła się ponad trzykrotnie, eksport do Chin i Turcji znacząco wzrósł, a tradycyjne relacje z Rosją uległy dramatycznemu ograniczeniu. Malejąca koncentracja geograficzna handlu zwiększa odporność sektora na jednostronne wstrząsy, choć rosnąca zmienność cenowa w relacjach z niektórymi partnerami (Turcja, Ukraina) wymaga monitorowania.

Sektor CN 35 pozostaje jednym z obszarów, w których UE utrzymuje silną pozycję konkurencyjną w handlu globalnym, a jego dalszy rozwój będzie kształtowany przez innowacje biotechnologiczne, transformację energetyczną i ewolucję globalnych łańcuchów wartości w przemyśle spożywczym i chemicznym.