Rozwój rynku: Olejki i kosmetyki (CN 33) — 2015–2025

Wstęp

Przedmiotem niniejszego raportu jest analiza handlu zagranicznego Unii Europejskiej w ramach pozycji celnej CN 33, obejmującej olejki eteryczne, rezinoidy oraz preparaty perfumeryjne, kosmetyczne i toaletowe. Okres objęty analizą — od 2015 do 2025 roku — był niezwykle dynamiczny: sektor odnotował 70-procentowy wzrost wartości eksportu, przekraczając 46 mld EUR w 2025 r., przy czym wzrost wolumenu wyniósł jedynie 22%. Ten rozdźwięk między dynamiką cen i ilości, dramatyczny wstrząs pandemiczny w 2020 r. oraz znacząca dywersyfikacja geograficzna rynków zbytu stanowią główne osie ewolucji tego rynku. UE umocniła się przy tym jako globalny potentat eksportowy — nadwyżka handlowa wzrosła o 75%, do poziomu ponad 32 mld EUR.

1. Premiumizacja jako główny motor wzrostu: ceny rosną szybciej niż wolumeny

1.1. Wartość eksportu wzrosła trzykrotnie silniej niż ilość

W latach 2015–2025 eksport UE w ramach CN 33 wzrósł z 27,1 mld EUR do 46,1 mld EUR (+70,0%), podczas gdy ilościowo zanotowano skromniejszy wzrost z 1,99 mln ton do 2,42 mln ton (+21,9%). Oznacza to, że ponad dwie trzecie przyrostu wartości eksportu wynikało ze wzrostu cen jednostkowych — te wzrosły ze 13 665 EUR/t do 19 062 EUR/t (+39,5%). Analogiczny trend widoczny jest po stronie importowej: wartość importu zwiększyła się o 59,4% (z 8,7 mld EUR do 13,8 mld EUR), przy wzroście wolumenu o zaledwie 20,7% i wzroście cen o 32,1%.

Jednocześnie eksport charakteryzuje się wyraźnie wyższą ceną jednostkową niż import (19 062 EUR/t vs. 15 562 EUR/t w 2025 r.), co potwierdza wysoką wartość dodaną europejskich produktów kosmetycznych i perfumeryjnych na rynkach globalnych.

1.2. Produkcja europejska: mniej produktów, znacznie wyższa wartość

Silną premiumizację potwierdza analiza danych produkcyjnych UE. Wolumen produkcji spadł w badanym okresie o 52,2% — z poziomu odpowiadającego 2 134 jednostkom (w tys. m³) do 1 020 — natomiast wartość produkcji wzrosła z 26,8 mld EUR do 58,2 mld EUR (+117,4%). Europejski sektor kosmetyczny przeszedł zatem głęboką transformację strukturalną: produkuje się mniej, ale za znacznie wyższą cenę, co odpowiada strategii przesuwania się w kierunku segmentów premium, naturalnych składników i innowacyjnych formulacji.

1.3. Kosmetyki do pielęgnacji skóry i perfumy dominują w strukturze handlu

Struktura eksportu według podsegmentów CN wskazuje na dominację dwóch kategorii: preparatów kosmetycznych i do pielęgnacji skóry (CN 3304 — 15,3 mld EUR w 2025 r.) oraz perfum i wód toaletowych (CN 3303 — 11,1 mld EUR). Warto zwrócić uwagę na znaczący wzrost eksportu perfum (+96,8% w dekadzie), który wyraźnie przewyższył dynamikę wielu innych kategorii.

Wzrost cen jednostkowych eksportu był zróżnicowany między segmentami. Najsilniej zdrożały dezodoranty i preparaty do golenia (+57,3%, do 8 659 EUR/t) oraz perfumy (+45,3%, do 45 475 EUR/t — najwyższa cena jednostkowa wśród wszystkich podkategorii), co potwierdza globalną tendencję do premiumizacji w segmencie zapachów i pielęgnacji osobistej.

2. Pandemia COVID-19 jako punkt zwrotny — zróżnicowana odporność segmentów i szybkie odbicie

2.1. Rok 2020 wymazał pięć lat wzrostu w eksporcie

Najbardziej spektakularną dynamiką badanego okresu był pandemiczny wstrząs roku 2020. Wartość eksportu UE spadła wówczas do poziomu niższego niż w 2015 roku — z 27,1 mld EUR (2015) do ok. 27,0 mld EUR (2020), co oznacza utratę całego dorobku wzrostowego z poprzednich pięciu lat. Równocześnie saldo handlowe osiągnęło swoje minimum na poziomie 17,6 mld EUR — mniej niż w roku bazowym 2015 (18,4 mld EUR). Import okazał się bardziej odporny — spadł jedynie do ok. 9,4 mld EUR z 10,3 mld EUR w 2019 r., pozostając wyraźnie powyżej poziomu z 2015 r. (8,7 mld EUR).

2.2. Mieszanki zapachowe i perfumy najbardziej dotknięte, olejki eteryczne odporne

Skutki pandemii rozkładały się jednak bardzo nierównomiernie między poszczególne podsegmenty. Najbardziej ucierpiały kategorie luksusowe i niespożywcze:

Mieszanki zapachowe (CN 3302) — wykorzystywane jako surowce w przemyśle perfumeryjnym i spożywczym — odnotowały blisko 40-procentowy spadek, co odzwierciedla zatrzymanie produkcji i załamania w łańcuchach dostaw. Perfumy (CN 3303) straciły ponad jedną czwartą wartości. Tymczasem segmenty codziennego użytku — preparaty do włosów, higiena jamy ustnej, dezodoranty — okazały się zaskakująco odporne, tracąc zaledwie 2–3%. Co szczególnie interesujące, olejki eteryczne (CN 3301) jako jedyny segment zanotowały wzrost (+1,3%), co można wiązać z rosnącym zainteresowaniem produktami naturalnymi i aromaterapią w okresie pandemii.

2.3. Szybkie odbicie i nowy rekord w 2024 roku

Ożywienie po pandemii było nie tylko szybkie, ale wręcz eksplozywne. Już w 2021 r. eksport odzyskał poziom sprzed COVID (ok. 30,8 mld EUR), a w 2022 r. przekroczył 36 mld EUR. Szczyt przypadł na rok 2024, w którym wartość eksportu osiągnęła rekordowe 46,4 mld EUR. W 2025 r. nastąpiła niewielka korekta do 46,1 mld EUR (−0,5%), co może sygnalizować nasycenie po okresie odrabiania strat. Równocześnie wartość importu rosła stabilnie w latach 2021–2025, co doprowadziło do nieznacznego zawężenia nadwyżki ze szczytowych 33,3 mld EUR (2024) do 32,3 mld EUR (2025).

Najsilniej odbił się segment perfum (CN 3303): z 4,9 mld EUR w 2020 r. do 11,1 mld EUR w 2025 r. (+123,7% w pięć lat), co odpowiada globalnemu trendowi „fragrance boom" po pandemii. Mieszanki zapachowe (CN 3302) również odrobiły straty, choć ich dynamika była bardziej zmienna — wartość eksportu wahała się od 5,5 mld EUR (2021) do 12,5 mld EUR (2024), by spaść do 11,6 mld EUR w 2025 r.

3. Dywersyfikacja geograficzna i ekspansja na nowe rynki zbytu

3.1. Koncentracja importowa spadła o 40%, eksportowa jest już umiarkowana

Ważną cechą badanego okresu jest wyraźna dywersyfikacja struktury partnerów handlowych, zwłaszcza po stronie importowej. Wskaźnik Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu według wartości spadł z 2 186 do 1 302 punktów (−40,4%), co oznacza przejście z umiarkowanej koncentracji do rozproszonej struktury dostawców. W przypadku eksportu HHI był już na niskim poziomie i obniżył się z 737 do 625 punktów (−15,2%). Dywersyfikacja dostawców importowych zmniejsza ryzyko uzależnienia od pojedynczych partnerów, co ma szczególne znaczenie w kontekście rosnącej roli odległych rynków azjatyckich.

3.2. Chiny, ZEA i Turcja — najszybciej rosnące rynki zbytu dla eksportu UE

Analiza dynamiki poszczególnych partnerów eksportowych ujawnia wyraźne przesunięcie geograficzne. Tradycyjni partnerzy — USA i Wielka Brytania — pozostają największymi odbiorcami, ale ich wzrost był umiarkowany wzgl. znaczący:

Najbardziej spektakularny wzrost zanotowano w eksporcie do Chin — ponad czterokrotny wzrost wartości (z 700 mln do 2,96 mld EUR), co czyni Chiny trzecim co do wielkości rynkiem zbytu UE, wyprzedzającym Szwajcarię, Turcję i Rosję. Dynamicznie rosła również sprzedaż do ZEA (+117%) i Turcji (+98%), co odzwierciedla rosnące znaczenie Bliskiego Wschodu jako hubu dystrybucyjnego dla kosmetyków premium. Z kolei eksport do Rosji praktycznie stagnował (+4,5%), co może wiązać się z sankcjami i ograniczeniami geopolitycznymi po 2022 r.

Po stronie importowej uwagę zwraca silny wzrost zakupów z Chin (+207,6%, z 518 mln do 1,59 mld EUR) oraz Turcji (+169,5%) i Brazylii (+187,0%). Import z Wielkiej Brytanii — dawnego największego dostawcy — spadł o 6,1% (z 3,08 mld do 2,89 mld EUR), co może częściowo wynikać z utrudnień po Brexicie. Jednocześnie import z Indii niemal się podwoił (+94,6%), co wskazuje na rosnące znaczenie azjatyckich producentów składników i surowców kosmetycznych.

3.3. Francja liderem specjalizacji w sektorze, Polska dynamicznie rośnie

W ramach UE sektor CN 33 jest zdominowany przez kilka państw, z wyraźnym prymatem Francji. W 2025 r. Francja miała skorygowany indeks przewagi porównawczej (RSCA) na poziomie 0,48 i wskaźnik RCA wynoszący 2,87, co oznacza prawie trzykrotną nadreprezentację sektora w eksporcie ogółem. Na drugim miejscu znalazła się Irlandia (RCA 2,42), co wiąże się z obecnością dużych koncernów farmaceutyczno-kosmetycznych w tym kraju. Hiszpania, Cypr i Chorwacja dopełniają czołówki specjalizacji.

Jeśli chodzi o dynamikę krajową w eksporcie, wyróżniają się trzy państwa o ponadprzeciętnym wzroście: Hiszpania (+160,2%, z 2,1 mld do 5,3 mld EUR), Włochy (+136,9%, z 2,0 mld do 4,8 mld EUR) oraz Holandia (+96,5%, z 1,1 mld do 2,2 mld EUR). Polska również odnotowała solidny wzrost eksportu (+79,3%, z 1,1 mld do 1,9 mld EUR), a jej import zwiększył się niemal dwukrotnie (+95,9%, do 690 mln EUR), co sygnalizuje rosnącą rolę polskiego rynku zarówno jako producenta, jak i odbiorca produktów CN 33 w Europie Środkowo-Wschodniej.

Zakończenie

Analiza handlu UE pozycją CN 33 w latach 2015–2025 prowadzi do kilku kluczowych wniosków. Po pierwsze, europejski sektor olejków eterycznych i kosmetyków jest jednym z najbardziej konkurencyjnych w skali globalnej — UE utrzymuje stabilną i rosnącą nadwyżkę handlową, a europejskie produkty sprzedawane są po wyraźnie wyższych cenach jednostkowych niż ich zagraniczne odpowiedniki. Po drugie, wzrost wartości sektora wynika przede wszystkim z premiumizacji, a nie z ekspansji wolumenowej — europejska produkcja przesuwa się w kierunku wyższej wartości dodanej. Po trzecie, pandemiczny wstrząs roku 2020, choć dotkliwy — zwłaszcza dla segmentu zapachowego — okazał się przejściowy, a sektor nie tylko odrobił straty, ale przekroczył poziomy sprzed kryzysu. Po czwarte, następuje istotna dywersyfikacja geograficzna, z Chinami i rynkami Bliskiego Wschodu jako nowymi, szybko rosnącymi partnerami, co z jednej strony otwiera nowe możliwości, z drugiej zaś stawia pytania o konkurencję cenową z rynków azjatyckich w segmencie importowym. Obserwowana w 2025 r. niewielka korekta eksportu przy jednoczesnym dalszym wzroście importu sugeruje, że dynamika nadwyżki handlowej może osiągnąć punkt zwrotny, wymagający uwagi polityków i branży.