Rozwój rynku: Ekstrakty garbników i barwniki (CN 32) — 2015–2025

Wstęp

Raport obejmuje handel Unii Europejskiej z krajami trzecimi w dziale CN 32 — ekstrakty garbników, środki barwiące, pigmenty, farby, lakiery, masy uszczelniające i atramenty w latach 2015–2025 (dane roczne, okresy niepełne wyłączone). Dział 32 jest pozycją zbiorczą (nagłówkiem grupującym) obejmującą 15 podpozycji (3201–3215), od ekstraktów garbników roślinnych (3201) i substancji garbujących (3202), przez barwniki syntetyczne (3204) i pigmenty nieorganiczne (3206), po farby (3208–3210), masy uszczelniające (3214) oraz farby drukarskie i atramenty (3215). Wspomniane wyroby odpowiadają szerokiemu koszykowi kodów PRODCOM (od 20.12.21.10 do 20.59.30.00), co pozwala zestawić dane handlowe z produkcją wewnętrzną UE.

Najważniejsza obserwacja wyjściowa to rozjazd dynamik: w ciągu jedenastu lat eksport UE urósł jedynie o 6,2% w wartości, a jego wolumen spadł o 23,0%, podczas gdy import zyskał 21,5% wartości i 45,5% wolumenu. UE pozostała wyraźnym nettoeksporterem w tym dziale, ale przewaga eksportowa stopniowo się zmniejszała.

1. Wartość stoi na cenie: kurczący się wolumen eksportu i rosnący wolumen importu

1.1 Handel zagraniczny: wartości, ilości i ceny

Ogólny obraz handlu pokazuje dwa przeciwstawne mechanizmy wzrostu w eksporcie i imporcie.

Wskaźnik 2015 2025 Wartość minimalna Wartość maksymalna Zmiana (%)
Eksport — wartość (mld EUR) 12,12 12,87 12,12 14,65 +6,2
Eksport — ilość (mln t) 4,10 3,16 3,16 4,30 −23,0
Eksport — cena (EUR/t) 2 953 4 072 2 906 4 090 +37,9
Import — wartość (mld EUR) 6,29 7,64 6,29 9,18 +21,5
Import — ilość (mln t) 1,24 1,81 1,24 1,88 +45,5
Import — cena (EUR/t) 5 054 4 221 4 221 5 143 −16,5
Saldo (mld EUR) 5,83 5,23 4,41 5,83 −10,3

Eksport jest więc „wartościowo" stabilny wyłącznie dzięki wzrostowi cen jednostkowych o 37,9%; fizyczna skala wysyłek poza UE skurczyła się o niemal jedną czwartą. Import zachowuje się odwrotnie — jego wzrost jest napędzany wolumenem (+45,5%), przy jednoczesnym spadku średniej ceny o 16,5%. W efekcie ceny importowe, które w 2015 r. były wyraźnie wyższe od eksportowych (5 054 wobec 2 953 EUR/t), zbliżyły się do poziomu eksportowego (4 221 wobec 4 072 EUR/t). Oznacza to, że UE stopniowo przesuwa się od drogiego importu specjalistycznego ku tańszym, masowym dostawom, a jej eksport staje się towarem droższym, lecz mniejszym objętościowo.

1.2 Nadwyżka handlowa i wskaźniki otwarcia

Saldo dodatnie zmalało z 5,83 mld EUR do 5,23 mld EUR (o 10,3%), a w szczycie okresu zeszło do 4,41 mld EUR. Wskaźnik netto zależności importowej pozostał ujemny (−8,62% w 2015 r., −16,64% w 2025 r., minimum −21,71%), co potwierdza trwałą pozycję nettoeksportera UE, ale wartość minimalna nie przypada na rok ostatni — nadwyżka relatywna była wcześniej większa, a w 2025 r. częściowo się cofnęła.

Jednocześnie rósł wskaźnik intensywności handlowej — z 36,76% do 46,05% (maksimum 47,03%) — oraz skłonność eksportowa — z 25,59% do 34,91% (maksimum 35,55%). Dział 32 jest zatem coraz mocniej wciągnięty w wymianę międzynarodową, a jego profil wrażliwości jest zdeterminowany przede wszystkim przez eksport (51,5 punktu istotności wobec 29,3 dla intensywności handlowej). Z punktu widzenia autonomii przemysłowej UE ryzyko jest więc relatywnie niskie — uzależnienie od dostaw zewnętrznych nie rośnie — lecz wrażliwość na koniunkturę popytową poza UE jest wyższa niż kiedykolwiek w badanym okresie.

2. Przegrupowanie geograficzne: odwrót od Rosji i Wielkiej Brytanii, awans Turcji, USA, Chin i Bałkanów

2.1 Partnerzy eksportowi: Rosja wypada z gry, USA i Turcja rosną

Najważniejsi partnerzy eksportowi przeszli głęboką restrukturyzację.

Partner Eksport 2015 (mln EUR) Eksport 2025 (mln EUR) Zmiana (%)
Stany Zjednoczone 1 030,8 1 577,9 +53,1
Wielka Brytania 1 884,6 1 576,7 −16,3
Turcja 875,8 1 177,9 +34,5
Chiny 771,4 814,9 +5,6
Szwajcaria 636,0 717,0 +12,7
Norwegia 300,1 354,6 +18,2
Federacja Rosyjska 1 077,8 52,3 −95,1

Najbardziej spektakularną zmianą jest zniknięcie rynku rosyjskiego — eksport spadł tam z ponad 1 mld EUR do zaledwie 52,3 mln EUR (o 95,1%), co jest oczywistym skutkiem sankcji i ograniczeń po 2022 r. Strata ta została w dużej mierze skompensowana przez rynek amerykański (który stał się największym odbiorcą poza UE), Turcję oraz rynki azjatyckie. Wielka Brytania, wciąż najważniejszy partner, traciła jednak systematycznie na znaczeniu (−16,3%), co można wiązać z barierami po brexicie.

2.2 Partnerzy importowi: Chiny, Turcja i Bałkany na fali

W imporcie struktura zmieniła się równie silnie, choć inaczej.

Partner Import 2015 (mln EUR) Import 2025 (mln EUR) Zmiana (%)
Wielka Brytania 1 982,3 1 667,7 −15,9
Chiny 759,4 1 117,6 +47,2
Szwajcaria 822,9 811,4 −1,4
Stany Zjednoczone 622,5 890,7 +43,1
Indie 490,9 533,2 +8,6
Turcja 84,8 255,7 +201,4
Serbia 12,4 62,8 +408,1

Chiny awansowały na drugie miejsce (w szczycie import z Chin sięgnął 1 823,9 mln EUR), a najszybciej rosły dostawy z Turcji (trzykrotnie) i Serbii (pięciokrotnie), co wskazuje na przesunięcie części łańcuchów dostaw w kierunku basenu Morza Śródziemnego i Bałkanów Zachodnich. Import z Wielkiej Brytanii, podobnie jak eksport w tym kierunku, wyraźnie się skurczył.

2.3 Dezkoncentracja i wstrząsy cenowe 2022 r.

Spadkowi dominacji pojedynczych partnerów towarzyszy obniżenie koncentracji: HHI importu zmalał z 1 588 do 1 092 (wartość) i z 1 668 do 1 040 (wolumen), czyli o 31,3% i 37,6%. Eksport pozostaje znacznie bardziej rozproszony (HHI 599→549 dla wartości; 516→494 dla wolumenu). Dostawy spoza UE są więc dziś mniej ryzykowane koncentracyjnie niż w 2015 r.

Ryzyko wahań rozkłada się jednak nierównomiernie. Współczynniki zmienności wskazują, że najstabilniejsze są dostawy ze Szwajcarii (CV importu 0,051), Norwegii (0,083) i Indii (0,095) oraz eksport do Indii (0,059), Turcji (0,065) i Norwegii (0,073), natomiast najbardziej niestabilne — import z Meksyku (0,635), Ukrainy (0,536), Bośni i Hercegowiny (0,470) i Serbii (0,420) oraz eksport do Rosji (0,683).

Wykryte zdarzenia szokowe skupiają się w roku 2022 i mają charakter cenowy:

Kierunek Partner Typ Rok Zmiana (%) Nienormalność Udział w wartości (%)
Eksport Wielka Brytania cena 2022 +17,0 95,2 17,1
Eksport Algieria cena 2022 +31,1 15,7 1,8
Import Wielka Brytania cena 2022 +11,4 10,7 33,5

Zestawienie to pokazuje, że rok 2022 był punktem zwrotnym cen w tym dziale — skok cenowy w handlu z Wielką Brytanią dotknął zarówno eksportu, jak i importu, a więc całego kanału brytyjskiego, najsilniej obciążonego wartościowo (33,5% udziału w imporcie w momencie szoku). Koresponduje to z wcześniejszą obserwacją szczytu cen jednostkowych w 2022 r. w wielu podpozycjach.

3. Wewnętrzne przetasowania: pigmenty i masy uszczelniające w górę, środki barwiące i garbniki w dół

3.1 Import: 3206 i 3214 jako motory wzrostu

Porównanie podpozycji ujawnia bardzo zróżnicowane trajektorie.

Kod Opis (skrót) Import 2015 (mln EUR) Import 2025 (mln EUR) Ilość 2015 (t) Ilość 2025 (t)
3215 Farba drukarska i atramenty 1 839,8 1 891,4 81 591 76 009
3206 Środki barwiące nieorganiczne i pigmenty 711,6 1 641,9 284 675 614 420
3204 Barwniki organiczne syntetyczne 1 458,7 1 300,2 198 960 167 880
3208 Farby i pokosty, środowisko niewodne 654,6 777,5 155 800 130 247
3214 Kity, masy uszczelniające, wypełniacze 381,2 647,8 220 555 523 488
3209 Farby i pokosty, środowisko wodne 252,5 331,9 107 990 114 612
3207 Pigmenty i preparaty dla ceramiki i szkła 205,2 234,3 40 655 70 510

Import pigmentów i środków barwiących nieorganicznych (3206) wzrósł ponaddwukrotnie wartościowo i ilościowo (wolumen szczytowo 696 411 t w 2021 r.), a kity i masy uszczelniające (3214) rosły niemal nieprzerwanie pod względem ilości — z 220 555 t do 523 488 t — przy stabilnej, niskiej cenie jednostkowej (1 728 → 1 238 EUR/t). To wyraźny sygnał „masowego" importu materiałów budowlanych i wykończeniowych. Przeciwnie zachowują się atramenty (3215) i barwniki syntetyczne (3204): ich wartości pozostają wysokie lub lekko spadają, ale wolumeny się kurczą, co wskazuje na kurczenie się importu wyrobów wysoko wyspecjalizowanych. Ceny importowe atramentów (3215) są przy tym najwyższe w całym dziale — 22 549 EUR/t w 2015 r., ze szczytem 33 324 EUR/t w 2022 r., powrót do 24 883 EUR/t w 2025 r.

3.2 Eksport: spadek wolumenów niemal w każdej podpozycji

Kod Opis (skrót) Eksport 2015 (mln EUR) Eksport 2025 (mln EUR) Ilość 2015 (t) Ilość 2025 (t)
3208 Farby i pokosty, środowisko niewodne 2 325,1 2 981,2 542 927 486 867
3214 Kity, masy uszczelniające, wypełniacze 1 691,9 2 098,9 1 070 045 923 346
3215 Farba drukarska i atramenty 1 829,0 1 591,1 205 151 140 879
3209 Farby i pokosty, środowisko wodne 1 054,6 1 349,1 419 763 399 602
3206 Środki barwiące nieorganiczne i pigmenty 1 415,1 1 280,0 541 041 333 096
3207 Pigmenty i preparaty dla ceramiki i szkła 1 024,1 1 001,8 770 067 553 375
3202 Substancje i preparaty garbujące 271,4 167,2 191 542 103 343

Eksport rośnie wartościowo przede wszystkim w farbach na bazie polimerów w środowisku niewodnym (3208, 2 981 mln EUR w 2025 r.) i w masach uszczelniających (3214), ale wszędzie towarzyszy temu spadek lub stagnacja wolumenu. Najsłabiej wypadają substancje garbujące (3202) — spadek z 271,4 do 167,2 mln EUR i z 191 542 do 103 343 t — oraz pigmenty nieorganiczne (3206), których eksport ilościowy skurczył się z 541 041 do 333 096 t, mimo wzrostu ceny jednostkowej z 2 616 do 3 843 EUR/t (szczyt 4 218 EUR/t w 2022 r.). Potwierdza to ogólną tezę z sekcji 1: wzrost wartości eksportu działu 32 jest zjawiskiem cenowym, a nie wolumenowym.

3.3 Produkcja w UE i specjalizacja krajowa

Dane PRODCOM pokazują, że produkcja w UE rosła szybciej wartościowo niż ilościowo: z 14 120 430 936 kg do 15 947 602 141 kg (o 12,9%, maksimum 19 867 089 147 kg) oraz z 25 779 546 751 EUR do 38 566 568 965 EUR (o 49,6%, maksimum 42 466 732 297 EUR). Wzrost wartości produkcji przy niemal stabilnym wolumenie oznacza istotną aprecjację wartości jednostkowej wyrobów — efekt zarówno inflacji kosztowej lat 2021–2023, jak i przesunięcia mixu produktowego ku droższym formulacjom.

Specjalizacja krajów UE w 2025 r. jest silnie skoncentrowana. Najwyższy wskaźnik RCA ma Luksemburg (2,2954), ale realną masę rynku niosą Belgia (RCA 1,6378, 13,86% produkcji UE) oraz Niemcy (RCA 1,3484, 28,55% produkcji UE wobec 21,17% udziału w handlu ogółem). Najniższą specjalizację wykazują Malta (RCA 0,007), Irlandia (0,0906), Bułgaria (0,1642), Słowacja (0,1664) i Węgry (0,1995). Równolegle struktura importu według krajów UE uległa przesunięciu: import Niemiec spadł o 25,1% (z 2 261,8 do 1 694,1 mln EUR), podczas gdy Belgia zwiększyła go niemal czterokrotnie (z 293,4 do 1 166,4 mln EUR), a Holandia o 45,6% (z 910,2 do 1 325,7 mln EUR). Eksport pozostał zdominowany przez Niemcy (4 310,1 mln EUR, −5,0%), z dalszym awansem Belgii (+29,8%) i Polski (+25,1%, do 394,5 mln EUR).

Podsumowanie

W latach 2015–2025 dział CN 32 zachował pozycję silnego nettoeksportera UE (saldo 5,23 mld EUR w 2025 r.), ale jego model zmienił się zasadniczo: eksport utrzymał wartość wyłącznie dzięki wzrostowi cen o 37,9% przy spadku wolumenu o 23,0%, natomiast import rósł wolumenem (+45,5%) przy taniejących dostawach (−16,5%). Nadwyżka handlowa i wskaźnik netto zależności importowej wskazują na stopniowe osłabienie przewagi eksportowej po jej szczycie sprzed 2025 r.

Równolegle dokonało się głębokie przegrupowanie geograficzne: zniknął rynek rosyjski (−95,1%), straciła na znaczeniu Wielka Brytania, a zyskały USA, Turcja, Chiny i — w imporcie — Bałkany Zachodnie. Koncentracja dostaw spadła (HHI importu o 31,3%), ale rok 2022 przyniósł skok cenowy w kanale brytyjskim o nienormalności 95,2, ujawniając wrażliwość działu na szoki cenowe w najważniejszych relacjach handlowych.

W strukturze produktowej najdynamiczniej rosły pigmenty nieorganiczne (3206) i masy uszczelniające (3214), a słabły garbniki (3202), barwniki syntetyczne (3204) i atramenty (3215) — przy czym te ostatnie pozostają najdroższą wartościowo pozycją importową. Producenci UE zwiększyli wartość produkcji o 49,6% przy wzroście ilości zaledwie o 12,9%, co w połączeniu z rosnącą skłonnością eksportową (25,6% → 34,9%) i intensywnością handlową (36,8% → 46,0%) czyni sektor coraz bardziej otwartym i zależnym od koniunktury zewnętrznej, choć nadal bezpiecznym pod względem zaopatrzenia.