Marktontwikkeling: Tabak en nicotineproducten (CN 24) — 2015–2025
Inleiding
Dit rapport analyseert de handelsontwikkeling van de Europese Unie in goederen onder douanecode CN 24 over de periode 2015–2025. Deze code omvat ruwe en bereide tabak, sigaren en sigaretten, overige vervaardigde tabaksproducten, en — sinds de herziening van de gecombineerde nomenclatuur in 2022 — ook nicotineproducten voor inhalatie zonder verbranding en andere nicotinebevattende producten voor opname in het menselijk lichaam (zoals nicotinepouches en e-liquids). De analyse beperkt zich tot de handel met niet-EU-landen en maakt gebruik van het EU Trade Dashboard.
De periode 2015–2025 wordt gekenmerkt door drie grote verschuivingen: een sterk gestegen toegevoegde waarde van de EU-handel ondanks een dalende binnenlandse productie, de opkomst van een volledig nieuw productsegment (CN 2404) dat het handelspatroon ingrijpend verandert, en een toenemende concentratie van de handel rond een beperkt aantal partners en lidstaten. Hieronder worden deze dynamieken achtereenvolgens toegelicht.
1. De EU als steeds sterkere netto-exporteur: waarde stijgt fors, volumes nauwelijks
1.1 De handelsbalans verdrievoudigt in waarde
De EU is gedurende de gehele periode een netto-exporteur van CN 24-producten. Het handelsoverschot (export minus import) steeg van €1,34 miljard in 2015 tot €2,91 miljard in 2025, een toename van 117,5%. Het piekjaar was 2021 met €3,19 miljard (handelsoverzicht).
1.2 Waardegroei zonder volumegroei: prijsinflatie als drijvende kracht
Opmerkelijk is dat de waardestijging vrijwel volledig door hogere prijzen wordt gedreven, niet door volumegroei:
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Exportwaarde (€) | 4,44 mld | 8,32 mld | +87,6% |
| Exportvolume (t) | 394.212 | 414.179 | +5,1% |
| Exportprijs (€/t) | 11.251 | 20.097 | +78,6% |
| Importwaarde (€) | 3,10 mld | 5,41 mld | +74,7% |
| Importvolume (t) | 597.687 | 643.414 | +7,7% |
| Importprijs (€/t) | 5.175 | 8.407 | +62,4% |
De gemiddelde exportprijs ligt structureel ruim twee keer hoger dan de importprijs. Dit wijst erop dat de EU vooral hoogwaardige tabaks- en nicotineproducten uitvoert (sigaren, sigaretten, nicotinepouches) en relatief goedkopere ruwe tabak invoert als grondstof. De prijsinflatie aan zowel de in- als uitvoerzijde weerspiegelt deels de wereldwijde stijging van grondstofprijzen, accijnsherzieningen, en de opname van het duurdere segment 2404 in de cijfers.
1.3 Binnenlandse productie daalt structureel
Paradoxaal genoeg daalde de EU-productie van CN 24-producten fors over dezelfde periode:
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Productiehoeveelheid (kg) | 812,3 mld | 535,0 mld | −34,1% |
| Productiewaarde (€) | 17,33 mld | 10,50 mld | −39,4% |
De daling van de productie terwijl de export stijgt, suggereert dat de EU haar rol verschuift van productiehub naar handels- en verdistributiehub. Onder productiegegevens op het dashboard valt te zien dat de daling vooral na 2018 versnelt.
2. De opkomst van nieuwe nicotineproducten (CN 2404) als gamechanger
2.1 Een nieuw segment verschijnt in de cijfers vanaf 2022
In 2022 wordt voor het eerst het segment CN 2404 ("Producten bevattende tabak, gereconstitueerde tabak, nicotine, of tabaks- of nicotinesurrogaten, bestemd voor inhalatie zonder verbranding; andere nicotinebevattende producten, bestemd voor de opname van nicotine in het menselijk lichaam") apart gerapporteerd. Dit segment omvat onder meer e-sigaretten, nicotinepouches en verwante producten. De data laat zien dat het onmiddellijk een kwantitatief significante categorie wordt:
| Indicator | 2022 | 2025 | Groei |
|---|---|---|---|
| EU-importwaarde 2404 (€) | 931 mln | 1.462 mld | +57,1% |
| EU-exportwaarde 2404 (€) | 1.337 mld | 2.909 mld | +117,5% |
| Importvolume 2404 (t) | 16.090 | 32.195 | +100,1% |
| Exportvolume 2404 (t) | 26.077 | 56.206 | +115,5% |
Binnen drie jaar is segment 2404 goed voor respectievelijk 27,0% van de totale importwaarde en 34,9% van de totale exportwaarde in 2025. Dit is des te opmerkelijker omdat het volumenaandeel veel kleiner is (5,0% van import en 13,6% van export), wat de extreme prijsper eenheid illustreert: de gemiddelde importprijs bedraagt €45.423/t en de exportprijs €51.749/t, vele malen hoger dan traditionele tabaksproducten.
2.2 Impact op het traditionele sigaren- en sigarettensegment (CN 2402)
Parallel aan de opkomst van 2404 is een gestage daling zichtbaar in het traditionele sigaren- en sigarettensegment:
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Exportvolume 2402 (t) | 139.921 | 80.580 | −42,4% |
| Exportstukken 2402 (×1000) | 126.499 | 79.944 | −36,8% |
| Importvolume 2402 (t) | 11.356 | 12.563 | +10,6% |
| Exportwaarde 2402 (€) | 2,65 mld | 2,35 mld | −11,3% |
| Exportprijs 2402 (€/t) | 18.951 | 29.194 | +54,1% |
Het volume van sigarettenexport daalt structureel, maar de waarde daalt minder sterk door stijgende prijzen — waarschijnlijk als gevolg van accijnsverhogingen en de verschuiving naar premiummerken. De traditionele tabak blijft in 2025 het grootste enkelvoudige segment qua exportwaarde (€2,35 mld), maar CN 2404 nadert dit niveau snel (productsegmentvergelijking).
2.3 China als dominante leverancier van nieuwe nicotineproducten
De spectaculaire groei van de Chinese export naar de EU (+1.643% in waarde, van €85 mln in 2015 tot €1,48 mld in 2025) is vrijwel geheel toe te schrijven aan segment 2404. De gemiddelde importprijs van Chinese producten vertoonde bovendien een uitzonderlijke schok in 2022 met een abnormaliteitsscore van 293,3 en een prijsverschuiving van +547%, hetgeen samenvalt met de eerste afzonderlijke rapportage van CN 2404 en de snelle opkomst van Chinese e-sigaret- en nicotinepouchesfabrikanten (volatiliteitsanalyse).
3. Concentratie en verschuivingen in handelspartners en EU-lidstaten
3.1 Import: traditionele tabaksleveranciers en de Chinese opmars
De top 7 importpartners vertonen twee duidelijke patronen: stabiele leveranciers van ruwe tabak en een stormachtige groei van China als leverancier van nieuwe nicotineproducten.
| Partner | Import 2015 (€) | Import 2025 (€) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Brazilië | 590 mln | 656 mln | +11,2% |
| India | 186 mln | 392 mln | +111,2% |
| Malawi | 247 mln | 362 mln | +46,5% |
| China | 85 mln | 1.476 mld | +1.643% |
| Verenigde Staten | 371 mln | 279 mln | −24,9% |
| Tanzania | 208 mln | 197 mln | −4,9% |
| Mozambique | 143 mln | 188 mln | +32,0% |
De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) voor importconcentratie op waarde stijgt van 840 naar 1.128 (+34,3%), wat een matige toename van concentratie aangeeft. China is hier de dominante factor.
3.2 Export: Japan als snelst groeiende afzetmarkt
Aan de exportzijde is de groei naar Japan het meest spectaculair:
| Partner | Export 2015 (€) | Export 2025 (€) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Japan | 206 mln | 1.737 mld | +743% |
| Verenigd Koninkrijk | 410 mln | 599 mln | +46,0% |
| Turkije | 237 mln | 522 mln | +119,8% |
| Zwitserland | 171 mln | 349 mln | +103,9% |
| Rusland | 207 mln | 433 mln | +109,3% |
| Oekraïne | 64 mln | 318 mln | +401% |
| Ver. Arabische Emiraten | 334 mln | 187 mln | −44,2% |
Japan is sinds 2025 de belangrijkste afzetmarkt voor EU-tabaksproducten, waarbij de groei grotendeels wordt gedreven door CN 2404-producten (waar Japan een grote vraag heeft naar nicotinepouches). De export naar de V.A.E. daarentegen is sterk gedaald, mogelijk als gevolg van strengere regelgeving.
3.3 EU-lidstaten: Italië en Polen winnen aan belang, Duitsland verliest terrein
De verdeling van EU-handelsstromen over lidstaten verschuift aanzienlijk:
Top-exporteurs (waarde):
| Lidstaat | Export 2015 (€) | Export 2025 (€) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Duitsland | 1.694 mld | 1.095 mld | −35,3% |
| Italië | 104 mln | 1.088 mld | +944% |
| Polen | 230 mln | 894 mln | +289% |
| Nederland | 464 mln | 557 mln | +20,3% |
| België | 403 mln | 853 mln | +111,5% |
| Zweden | 186 mln | 726 mln | +290% |
| Roemenië | 59 mln | 1.002 mld | +1.603% |
Roemenië, Italië, Zweden en Polen tonen de sterkste groei. Roemenië's export groeit met meer dan 1.600%, waarschijnlijk als gevolg van de vestiging van productiefacilities voor nicotineproducten (met name nicotinepouches) door internationale bedrijven. Zweden's groei is sterk gerelateerd aan de productie van snus en nicotinepouches, waarin het land een historische expertise heeft. De daling van Duitsland (-35,3%) weerspiegelt de structurele verschuiving van de traditionele tabaksproductie.
De specialisatie-index (RSCA) bevestigt dit beeld: Kroatië (0,71), Litouwen (0,66), Griekenland (0,64), Polen (0,60) en Portugal (0,59) zijn in 2025 het meest gespecialiseerd in CN 24-producten. Oostenrijk (−0,99), Ierland (−0,99) en Slovenië (−0,98) zijn het minst gespecialiseerd (specialisatie-analyse).
3.4 De EU als wereldspeler: exportneiging en handelsintensiteit stijgen sterk
De structurele verankering van de EU in de wereldhandel van CN 24-producten is sterk toegenomen:
| Indicator | 2015 | 2025 | Verandering |
|---|---|---|---|
| Netto-importafhankelijkheid (%) | −2,3% | −33,1% | Sterkere netto-exportpositie |
| Handelsintensiteit (%) | 10,4% | 78,0% | +653% |
| Exportneiging (%) | 6,5% | 68,4% | +949% |
De exportneiging — het aandeel van de EU-productie dat wordt geëxporteerd — steeg van 6,5% tot 68,4%. Dit cijfer moet enigszins voorzichtig worden geïnterpreteerd: het deelt de exportwaarde door de productiewaarde, en omdat de productie daalt terwijl de export stijgt, wordt de ratio in beide richtingen beïnvloed. Desalniettemin toont het een fundamentele verschuiving: de EU produceert minder, maar exporteert een veel groter deel van wat zij produceert — een teken van toenemende globalisering van de EU-tabaks- en nicotine-industrie.
Conclusie
De periode 2015–2025 markeert een transformatieve fase voor de EU-handel in CN 24-producten. Drie ontwikkelingen zijn daarbij het meest betekenisvol:
Ten eerste heeft de EU haar positie als netto-exporteur aanzienlijk versterkt, met een handelsoverschot dat van €1,34 mld tot €2,91 mld is gestegen. Dit gebeurt niet door volumegroei — de exportvolumes stijgen met slechts 5% — maar door prijsverhogingen en de toevoeging van hoogwaardige nieuwe productcategorieën.
Ten tweede is de opkomst van CN 2404 (nicotineproducten voor inhalatie zonder verbranding en andere nicotinebevattende producten) de meest ingrijpende structurele verandering. Binnen drie jaar is dit segment goed voor circa een derde van de exportwaarde en meer dan een kwart van de importwaarde. China is de dominante leverancier, terwijl Japan de snelst groeiende afzetmarkt is geworden. De traditionele sigarettenexport daalt gestaag in volume.
Ten derde verschuift het zwaartepunt van de EU-tabakshandel van de grote traditionele lidstaten (Duitsland) naar een nieuwe groep van landen (Roemenië, Italië, Polen, Zweden) die profiteren van de productie van nieuwe nicotineproducten. Tegelijkertijd neemt de concentratie van handelspartners toe, met China als dominante importbron en Japan als dominante exportbestemming.
Deze ontwikkelingen brengen ook nieuwe afhankelijkheden en kwetsbaarheden met zich mee: de EU importeert steeds meer uit China en is in toenemende mate afhankelijk van een beperkt aantal exportmarkten. De regulering van nieuwe nicotineproducten — zowel aan EU-zijde als in de belangrijkste handelspartners — zal in de komende jaren bepalend zijn voor de verdere ontwikkeling van deze markt.