Marktontwikkeling: Diverse eetwaren (CN 21) — 2015–2025

Inleiding

CN-categorie 21 (diverse producten voor menselijke consumptie) omvat een breed scala aan bereide voedingsproducten: koffie- en thee-extracten (2101), gist en bakpoeder (2102), sauzen en kruiderijen (2103), soepen en bouillons (2104), consumptie-ijs (2105) en overige consumptiebereidingen (2106). Deze categorie vertegenwoordigt een substantieel deel van de EU-voedingsmiddelenhandel met derde landen.

Tussen 2015 en 2025 kende deze handel een opmerkelijke expansie: de exportwaarde steeg met 93,9% van €9,7 miljard naar €18,9 miljard, terwijl de importwaarde met 78,3% groeide van €3,8 miljard naar €6,7 miljard. Het handelsoverschot verdubbelde daarmee van €6,0 miljard naar €12,1 miljard (+103,8%). Drie samenhangende dynamieken bepaalden dit beeld: een structureel groeiend handelsoverschot, prijsstijgingen als belangrijkste waardegroeimotor, en een significante geografische herschikking van zowel import- als exportstromen.

1. Het verdubbeld handelsoverschot

1.1 De EU verstevigde haar positie als netto-exporteur met een overschot van €12,1 miljard

De EU was gedurende de gehele periode 2015–2025 een netto-exporteur van CN 21-producten. Het netto-importafhankelijkheidspercentage (net import reliance) was in 2015 reeds negatief (−3,3%) en daalde verder naar −7,6% in 2025. Een negatieve waarde duidt op een structureel overschot: de EU exporteert meer dan ze importeert. Het dieptepunt werd bereikt op −8,2%, hetgeen aangeeft dat de netto-exportpositie in de tussenliggende jaren nog sterker was dan in 2025.

De handelsintensiteit — het aandeel van de totale handel (export + import) in de productie — steeg van 10,9% naar 16,5%. De exportneiging (export als aandeel van de productie) groeide nog sterker, van 7,3% naar 12,2%. Dit wijst erop dat de EU-voedingsindustrie in toenemende mate op externe markten is gericht.

1.2 De binnenlandse productie groeide nog harder, met een verschuiving naar hogewaarde­producten

De EU-productie van CN 21-producten vertoonde een nog sterkere groei dan de handelscijfers doen vermoeden. De productiewaarde steeg van €21,1 miljard in 2015 naar €61,2 miljard in 2025, een toename van 190,7%. De geproduceerde hoeveelheid groeide van 8,5 miljard kg naar 20,8 miljard kg (+143,4%).

Opmerkelijk is dat de productiehoeveelheid op enig moment een piek bereikte van 46,8 miljard kg — ruim tweemaal het niveau van 2025 — terwijl de productiewaarde in 2025 juist haar maximum bereikte. Dit duidt op een structurele verschuiving binnen het productgamma naar hogewaarde­bereidingen: de gemiddelde eenheidswaarde van de productie is gedurende de periode sterk gestegen, zelfs na correctie van de volumepiek.

1.3 De importbasis verbreedde zich: concentratiegraad daalde met 35%

De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) voor importen — een maatstaf voor concentratie — daalde van 1.676 naar 1.089 (−35,0%). Waarden tussen 1.000 en 1.800 duiden op een matig geconcentreerde markt; de import van CN 21-producten bewoog zich richting een ongeconcentreerd profiel. De HHI op basis van volumes daalde nog sterker: van 1.454 naar 818 (−43,7%).

Ook de exportconcentratie nam af, van 908 naar 728 (−19,8%). De EU-export was al minder geconcentreerd dan de import en werd gedurende de periode nog verder gediversifieerd. Een lagere concentratie verlaagt het risico op verstoringen door afhankelijkheid van individuele handelspartners.

2. Prijsstijgingen als dominante groeimotor

2.1 De gemiddelde exportprijs steeg met 43%, fors meer dan de volumegroei van 36%

De waardestijging van de export (+93,9%) werd slechts ten dele gedreven door volumegroei: de exporthoeveelheid nam toe met 35,7% (van 2,7 miljoen ton naar 3,6 miljoen ton). De resterende groei kwam voor rekening van prijsstijgingen: de gemiddelde exportprijs klom van €3.625 per ton naar €5.183 per ton (+43,0%). Prijsontwikkeling verklaarde daarmee iets meer dan de helft van de totale waardegroei.

Bij de importen was hetzelfde patroon zichtbaar, zij het in mildere mate: de importvolumes stegen met 43,2% (van 1,0 miljoen ton naar 1,4 miljoen ton) en de importwaarde met 78,3%. De gemiddelde importprijs steeg met 24,5% (van €3.753/t naar €4.671/t). Het verschil tussen export- en importprijsstijgingen (43% vs. 25%) suggereert dat de EU-producten zich in een hoger marktsegment positioneerden of profiteerden van sterkere merk- en kwaliteitspremies.

2.2 Koffie-extracten en consumptie-ijs vertonen de sterkste prijsdynamiek

De prijsevoluties verschilden sterk per productsegment. Bij de importen was de prijsstijging het meest uitgesproken bij consumptie-ijs (2105): de gemiddelde importprijs verdween bijna van €1.989/t naar €3.789/t (+90,5%). Koffie-, thee- en maté-extracten (2101) kenden eveneens een forse importprijsstijging van €7.951/t naar €11.986/t (+50,7%).

Bij de exporten was het beeld meer gelijkmatig: sauzen en kruiderijen (2103) stegen het sterkst in prijs (+50,6%, van €1.895/t naar €2.855/t), gevolgd door de restcategorie 2106 (+50,1%). Opmerkelijk is dat de exportprijs van 2101 (koffie-/thee-extracten) met 34% minder hard steeg dan de importprijs van datzelfde segment (51%), hetgeen de EU als relatief goedkope producent van deze extracten positioneert ten opzichte van derdelandenleveranciers.

2.3 Soepen en bouillons vormen de uitzondering met dalende importen

Binnen het product­segmentoverzicht vormen soepen en bouillons (2104) de duidelijke uitzondering op het algemene groeipatroon. De importwaarde daalde met 18,3% (van €130 mln naar €106 mln), terwijl de importhoeveelheid met 31,6% afnam (van 36.678 ton naar 25.056 ton). De exportwaarde groeide slechts met 30,7% — ver onder het gemiddelde van de categorie. Dit segment vertoont de laagste exportprijsgroei (+12%) en de laagste importprijsgroei (+20%), hetgeen wijst op een volwassen, weinig dynamische marktpositie.

Tegenover dit stagnatiebeeld staan consumptie-ijs (2105) en sauzen (2103) als de sterkst groeiende segmenten. De importwaarde van consumptie-ijs groeide met 194,3% (van €100 mln naar €295 mln), de exportwaarde met 131,5%. Sauzen en kruiderijen zagen hun importwaarde bijna verdubbelen (+98,0%) en hun exportwaarde meer dan verdubbelen (+122,8%). Deze twee segmenten profiteerden zowel van volumegroei als van bovengemiddelde prijsstijgingen.

3. Geografische herschikking van handelsstromen

3.1 China, Servië en Oekraïne stijgen explosief in het EU-importklassement

Het importlandschap verschuift aanzienlijk. Het Verenigd Koninkrijk bleef de grootste importbron (€1,74 mld in 2025, +33,1%), maar de sterkste groei kwam van opkomende leveranciers. De import uit China vertienvoudigde bijna: van €181 mln naar €646 mln (+256,8%). Servië groeide van €41 mln naar €206 mln (+408,7%) en Oekraïne van €22 mln naar €115 mln (+427,1%).

Deze groei kan deels worden verklaard door de handelsakkoorden van de EU met Westelijke Balkanlanden en het Associatieverdrag met Oekraïne, alsmede door de toenemende integratie van de Chinese voedingsverwerkende industrie in mondiale ketens. De volatiliteit (gemeten als variatiecoëfficiënt) van deze opkomende leveranciers is overigens hoog: China (0,33), Servië (0,32) en Oekraïne (0,18) vertonen aanzienlijk meer schommelingen dan traditionele partners als Zwitserland (0,04) en het Verenigd Koninkrijk (0,18).

3.2 Italië en Polen worden de snelst groeiende EU-exporteurs naar derde landen

Binnen de EU verschuift het exportleiderschap duidelijk richting Zuid- en Oost-Europa. Duitsland werd de grootste EU-exporteur (€3,79 mld, +103,7%) en overtrof daarmee Nederland (€2,98 mld, +55,3%), dat in 2015 nog de koppositie bekleedde. De meest opmerkelijke stijger is echter Italië: van €716 mln naar €2,50 mln (+249,3%), waarmee het van de vierde naar de derde plaats klom en Frankrijk (€1,93 mld, +42,7%) voorbijstak.

Ook Polen vertoonde een opmerkelijke exportgroei: van €424 mln naar €1.143 mln (+169,8%). Gezamenlijk met de specialisatiegraad — Polen heeft een RCA van 1,44 en een RSCA van 0,18 — bevestigt dit dat Polen zich heeft ontwikkeld tot een gespecialiseerde producent en exporteur binnen dit productgamma.

Aan de importzijde zijn Nederland (€1.481 mln, +105,7%) en Duitsland (€1.190 mln, +68,5%) de grootste invoerhavens, gevolgd door Frankrijk (€896 mln, +110,3%). Polen combineert snelle exportgroei met eveneens sterke importgroei (+106,5%), hetgeen wijst op een rol als doorvoerland en verwerkingshub.

3.3 Prijs­schokken concentreren zich bij kleinere handelspartners

Het schokdetectiesysteem identificeerde drie significante prijs­schokken gedurende de periode. De meest uitgesproken betrof de exportprijsschok naar de Verenigde Arabische Emiraten in 2022, met een abnormaliteits­score van 216,3 en een prijsverschuiving van +22,5%. Daarnaast werd een importprijsschok uit Turkije in 2023 gedetecteerd (abnormaliteit 9,1, verschuiving +23,7%) en een exportprijsschok naar Nigeria in 2022 (abnormaliteit 7,6, verschuiving +43,0%).

Deze schokken beperkten zich tot relatief kleine handelspartners (met een aandeel van 0,7% tot 4,9% in de totale handelswaarde) en hadden daardoor beperkte macro-economische impact. De volatiliteitsmetingen bevestigen dit patroon: de hoogste importvolatiliteit werd gemeten bij Sri Lanka (CV 0,63), Indonesië (0,35) en China (0,33), terwijl de traditionele handelspartners aanzienlijk stabieler zijn. De exportvolatiliteit naar de Verenigde Staten (CV 0,42) is opvallend hoog, wat deels verklaard kan worden door de sterke dollardynamiek en de snelle waardegroei richting die markt.

Conclusie

De markt voor CN 21-producten onderging tussen 2015 en 2025 een transformatie die wordt gekenmerkt door drie samenhangende ontwikkelingen. Ten eerste consolideerde en versterkte de EU haar positie als netto-exporteur: het handelsoverschot verdubbelde tot €12,1 miljard en de exportneiging steeg van 7,3% naar 12,2%, hetgeen wijst op een toenemende internationalisering van de EU-voedingssector. Ten tweede waren het vooral prijsstijgingen — en niet uitsluitend volumegroei — die de waarde-expansie aandreven, met name in de segmenten koffie-extracten en consumptie-ijs. Ten derde verschoven de handelsstromen geografisch: China, Servië en Oekraïne werden snel belangrijkere importbronnen, terwijl Italië en Polen zich ontwikkelden tot de snelst groeiende EU-exporteurs.

De structurele daling van de importconcentratie (HHI −35%) verlaagt het risico op aanbodverstoringen, maar de hoge volatiliteit bij opkomende leveranciers vraagt om waakzaamheid. Het segment soepen en bouillons (2104) vormt een blijvende uitzondering op het algemene groeipatroon en verdient afzonderlijke monitoring. De voortgaande verschuiving naar hogewaarde­producten, zowel in productie als in export, onderstreept de toegevoegde waarde die de EU-voedingsindustrie in dit segment weet te realiseren.