Rozwój rynku: Broń i amunicja (CN 93) — 2015–2025
Wprowadzenie
Niniejszy raport analizuje dynamikę handlu zagranicznego Unii Europejskiej w obrębie pozycji celnej CN 93 — „Broń i amunicja; ich części i akcesoria" — w latach 2015–2025. Pozycja ta obejmuje szerokie spektrum produktów: od broni wojskowej (9301), przez rewolwery i pistolety (9302), broń palną cywilną (9303), broń sprężynową i pneumatyczną (9304), części i akcesoria (9305), amunicję i uzbrojenie bojowe (9306), aż po broń białą (9307).
Okres objęty analizą przyniósł fundamentalne przewartościowania na europejskim rynku uzbrojenia. Dane ujawniają trzy główne trendy: dramatyczny wzrost importu, przesunięcie struktury handlowej pod wpływem konfliktu zbrojnego na Ukrainie oraz rosnącą rolę nowych graczy — zarówno po stronie eksportowej, jak i importowej.
1. Gwałtowny wzrost wartości obrotów przy kurczącej się nadwyżce handlowej
Wartość eksportu wzrosła ponad dwuipółkrotnie, a importu ponad siedmiokrotnie
W analizowanym okresie eksport UE w pozycji CN 93 wzrósł z 3,07 mld EUR w 2015 r. do 7,54 mld EUR w 2025 r. (+145,7%), natomiast import skoczył z zaledwie 0,85 mld EUR do 6,04 mld EUR (+610,7%). Wzrost importu był więc niemal pięciokrotnie szybszy niż eksportu, co bezpośrednio przełożyło się na kurczenie się nadwyżki handlowej UE.
| Wskaźnik | 2015 | 2025 | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Eksport (mld EUR) | 3,07 | 7,54 | +145,7% |
| Import (mld EUR) | 0,85 | 6,04 | +610,7% |
| Saldo (mld EUR) | +2,22 | +1,50 | −32,4% |
Ceny jednostkowe rosły szybciej niż wolumeny — efekt drożejącego uzbrojenia
Wzrost wartości obrotów nie wynikał wyłącznie ze zwiększonych wolumenów. Średnia cena eksportowa wzrosła z 31 034 EUR/t do 58 751 EUR/t (+89,3%), a importowa z 15 668 EUR/t do 57 571 EUR/t (+267,4%). Wolumen eksportu wzrósł o 30,0% (z 98 731 t do 128 365 t), a importu o 93,7% (z 54 178 t do 104 943 t). Tak wyraźny wzrost cen odzwierciedla zarówno globalną inflację kosztów produkcji zbrojeniowej, jak i przesunięcie struktury asortymentowej w kierunku droższych systemów uzbrojenia — szczególnie broni wojskowej (9301) i amunicji specjalnej (9306).
Importy rosły najdynamiczniej w Polsce, Czechach i Rumunii — państwach flanki wschodniej
Wśród państw członkowskich UE najszybszy wzrost importu odnotowały kraje graniczące z Rosją lub Ukrainą:
| Państwo członkowskie | Import 2015 (mln EUR) | Import 2025 (mln EUR) | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Polska | 83,3 | 2 342,7 | +2 712,0% |
| Czechy | 22,1 | 718,0 | +3 152,4% |
| Rumunia | 5,4 | 234,3 | +4 235,4% |
| Szwecja | 83,4 | 340,0 | +307,9% |
| Bułgaria | 56,9 | 334,2 | +487,1% |
Polska awansowała z pozycji marginalnego importera do największego odbiorcy broni spoza UE — wartość jej importu w 2025 r. stanowiła 38,8% całkowitego importu UE z krajów trzecich. To jednoznacznie odzwierciedla procesy wzmacniania potencjału obronnego państw NATO w reakcji na zagrożenia geopolityczne.
2. Ukraina jako katalizator europejskiego rynku zbrojeniowego
Eksport na Ukrainę urósł z 5 mln EUR do 2,34 mld EUR — skok o ponad 46 000%
Najbardziej spektakularną zmianą w strukturze geograficznej handlu był dramatyczny wzrost eksportu UE na Ukrainę. W 2015 r. wartość ta wynosiła zaledwie 5,1 mln EUR; w 2025 r. sięgnęła 2,34 mld EUR, co stanowi wzrost o 46 038,5%. Ukraina stała się trzecim co do wielkości odbiorcą broni z UE po „nieokreślonych terytoriach" i Stanach Zjednoczonych, a w szczytowym roku (2024) wartość eksportu wyniosła nawet 3,25 mld EUR.
| Kierunek eksportu | 2015 (mln EUR) | 2025 (mln EUR) | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Terytoria nieokreślone | 726,8 | 2 533,2 | +248,6% |
| Stany Zjednoczone | 927,7 | 1 209,7 | +30,4% |
| Ukraina | 5,1 | 2 341,4 | +46 038,5% |
| Wielka Brytania | 132,1 | 180,1 | +36,3% |
| Turcja | 26,7 | 137,7 | +416,1% |
Partnerzy wg wartości (eksport)
Gwałtowny wzrost rozpoczął się w 2022 r., co jednoznacznie wiąże się z rosyjską inwazją na pełną skalę z lutego 2022 r. i uruchomieniem europejskich programów dostaw uzbrojenia dla Ukrainy (m.in. Europejski Instrument na rzecz Pokoju — EPF).
Amunicja i uzbrojenie bojowe (9306) odpowiada za dominującą część obrotów
Segment CN 9306 (bomby, granaty, torpedy, miny, pociski, naboje i amunicja) zdecydowanie dominuje zarówno w eksporcie, jak i imporcie. W 2025 r.:
| Segment | Eksport 2025 (mln EUR) | Udział w eksporcie | Import 2025 (mln EUR) | Udział w imporcie |
|---|---|---|---|---|
| 9306 — Amunicja i uzbrojenie bojowe | 2 756,5 | 36,6% | 2 403,1 | 39,8% |
| 9303 — Broń palna cywilna | 508,7 | 6,7% | 85,3 | 1,4% |
| 9304 — Broń sprężynowa/pneumatyczna | 292,3 | 3,9% | 903,8 | 15,0% |
| 9305 — Części i akcesoria | 440,3 | 5,8% | 334,1 | 5,5% |
| 9302 — Rewolwery i pistolety | 363,3 | 4,8% | 22,5 | 0,4% |
| 9301 — Broń wojskowa | 390,9 | 5,2% | 1 150,0 | 19,0% |
| 9307 — Broń biała | 11,3 | 0,1% | 17,5 | 0,3% |
Porównanie segmentów produktowych
Import broni wojskowej (9301) wzrósł z 15 mln do 1,15 mld EUR
Najbardziej dynamiczny wzrost wśród segmentów importowych odnotowała broń wojskowa (CN 9301) — wartość importu wzrosła z 15,3 mln EUR w 2015 r. do 1,15 mld EUR w 2025 r. Wolumen zwiększył się z 259 t do 5 248 t. Wzrost ten rozpoczął się gwałtownie od 2020 r. i przyspieszył po 2022 r., co wskazuje na masowe zakupy systemów uzbrojenia przez państwa UE w reakcji na zmienione środowisko bezpieczeństwa.
Jednocześnie import broni sprężynowej i pneumatycznej (9304) wzrósł z 80 mln do 904 mln EUR — zarówno wolumen (z 4 062 t do 20 399 t), jak i cena (z 19 716 EUR/t do 44 303 EUR/t) znacząco wzrosły, co sugeruje rosnące znaczenie tego segmentu zarówno w kontekście cywilnym (sport strzelecki), jak i potencjalnie paramilitarnym.
3. Struktura rynku: specjalizacja regionalna i rosnąca koncentracja
Kraje Grupy Wyszehradzkie i Finlandia wyróżniają się wysoką specjalizacją eksportową
Analiza skorygowanej przewagi komparatywnej (RSCA) za 2025 r. ujawnia wyraźną geograficzną specjalizację produkcji zbrojeniowej w UE:
| Państwo | RSCA | RCA | Udział produkcji w produkcji UE |
|---|---|---|---|
| Słowacja | 0,90 | 19,63 | 0,04% |
| Czechy | 0,57 | 3,65 | 4,81% |
| Finlandia | 0,43 | 2,49 | 1,00% |
| Chorwacja | 0,35 | 2,06 | 0,41% |
| Hiszpania | 0,28 | 1,79 | 5,79% |
Słowacja i Czechy wykazują najwyższą specjalizację, co jest zgodne z tradycją przemysłu zbrojeniowego w Europie Środkowej. Jednocześnie państwa takie jak Irlandia (RSCA = −1,0), Malta (−1,0) i Węgry (−0,99) praktycznie nie uczestniczą w produkcji i eksporcie broni.
Koncentracja importu wzrosła — Korea Południowa i Turcja jako nowi dominujący dostawcy
Indeks Herfindahla-Hirschmana (HHI) dla importu wartościowego wzrósł z 1 345 do 2 070 (+53,9%), co oznacza istotne zwiększenie koncentracji źródeł dostaw. Dla eksportu HHI wzrósł z 2 444 do 2 852 (+16,7%).
Głównymi motorami tego wzrostu koncentracji importowej są dwa państwa:
| Dostawca | Import 2015 (mln EUR) | Import 2025 (mln EUR) | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Korea Południowa | 14,1 | 1 821,3 | +12 822,3% |
| Turcja | 47,8 | 607,8 | +1 171,2% |
| Indie | 6,3 | 231,7 | +3 566,5% |
| Stany Zjednoczone | 189,8 | 974,4 | +413,4% |
Partnerzy wg wartości (import)
Korea Południowa awansowała z pozycji marginalnego dostawcy do największego eksportera broni do UE (1,82 mld EUR w 2025 r.), wyprzedzając Stany Zjednoczone i Turcje. Skok ten jest efektem kontraktów na duże systemy uzbrojenia (czołgi K2, haubice K9, samoloty FA-50) realizowanych przez polskie i rumuńskie siły zbrojne.
Skłonność eksportowa UE podwoiła się — sektor zbrojeniowy coraz bardziej zorientowany na eksport
Wskaźnik skłonności eksportowej (export propensity) wzrósł z 17,5% do 45,7% (+161,4%), a intensywność handlowa (trade intensity) z 23,0% do 56,2% (+144,7%). Oznacza to, że europejski sektor zbrojeniowy jest dziś znacznie bardziej zorientowany na rynki zagraniczne niż dekadę temu. Salientnym wskaźnikiem jest skłonność eksportowa (wynik 165,7), wyprzedzając intensywność handlową (150,9).
Wskaźniki zależności i podatności
Zakończenie
Dane za lata 2015–2025 rysują obraz europejskiego rynku zbrojeniowego, który przeszedł fundamentalną transformację. Z rynku charakteryzującego się stabilną, relatywnie niewielką wymianą handlową i znaczną nadwyżką eksportową, stał się rynkiem o dynamicznie rosnących obrotach obustronnych, z malejącą — choć wciąż dodatnią — nadwyżką handlową.
Trzy czynniki kształtowały tę ewolucję: (1) agresja Rosji na Ukrainę, która wygenerowała bezprecedensowy popyt na europejskie uzbrojenie ze strony Ukrainy oraz skłoniła państwa UE do masowych zakupów; (2) reakcja państw NATO flanki wschodniej, przede wszystkim Polski, Czech i Rumunii, które przekształciły się z marginalnych graczy w największych importerów; (3) pojawienie się nowych dostawców — szczególnie Korei Południowej i Turcji — które zapełniły lukę popytową, której europejski przemysł nie był w stanie sam pokryć.
UE pozostaje wciąż eksporterem netto (nadwyżka 1,50 mld EUR w 2025 r.), ale skala importu — zwłaszcza broni wojskowej (9301) i amunicji (9306) — rodzi pytania o strategiczną autonomię Europy w zakresie produkcji uzbrojenia. Koncentracja dostawców importowych (HHI wzrósł o 54%) oraz zależność od pojedynczych kontraktów z Koreą Południową i Turcją wskazują na rosnącą podatność łańcucha dostaw na zakłócenia.