Εξέλιξη της αγοράς: Σαπούνια και απορρυπαντικά (CN 34) — 2015–2025

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση εξετάζει την εξέλιξη του εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες για τα προϊόντα του Τελωνειακού Κώδικα 34 (CN 34), ο οποίος περιλαμβάνει σαπούνια, οργανικές ουσίες επιφανειακής δράσης, παρασκευάσματα για πλύσιμο (αλισίβες), παρασκευάσματα λιπαντικά, τεχνητά κεριά, προϊόντα συντήρησης, κεριά για οδοντοτεχνική και σχετικά είδη, καθώς και πάστες προπλασμάτων. Η ανάλυση καλύπτει τη δεκαετία 2015–2025 και βασίζεται αποκλειστικά σε επίσημα στοιχεία εμπορίου.

Κατά την περίοδο αυτή, η ΕΕ επιβεβαιώνεται ως μεγάλη εξαγωγική δύναμη στον τομέα, με ακατέργαστο εμπορικό ισοζύγιο που εμφανίζει σταθερά υπερβολικό πλεόνασμα. Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές δομικές αλλαγές στους εμπορικούς εταίρους, στη συγκέντρωση της αγοράς και στην παραγωγική βάση της Ένωσης.

Περισσότερες λεπτομέρειες για τη γενική επισκόπηση του εμπορίου εξαγωγών και εισαγωγών.

1. Ισχυρή εξαγωγική δεσπόζουσα θέση με αυξανόμενη εμπορική ένταση και πλεόνασμα

Το πλεόνασμα μεγαλώνει σταθερά, παρά την ταχύτερη αύξηση των εισαγωγών

Η ΕΕ διατηρεί σημαντικό εμπορικό πλεόνασμα στα προϊόντα CN 34. Το υπερβολικό ισοζύγιο αυξήθηκε από 4,96 δισ. € το 2015 σε 7,04 δισ. € το 2025, σημειώνοντας αύξηση της τάξεως του 42,1% (Πίνακας εμπορικού ισοζυγίου).

Οι εξαγωγές αυξάνονται κυρίως μέσω τιμών, όχι όγκου

Μια σημαντική παρατήρηση είναι η πολύ διαφορετική δυναμική μεταξύ τιμής και όγκου στις εξαγωγές. Ενώ η ποσότητα εξαγωγών παρέμεισε σχετικά σταθερή (+0,8%, από 4,06 σε 4,09 εκατ. τόνους), η μέση τιμή εξαγωγής αυξήθηκε κατά 44,0% (από 2.073 €/t σε 2.984 €/t). Αντίθετα, τόσο ο ποσότητα όσο και η τιμή των εισαγωγών σημείωσαν αύξηση, με τον όγκο να ανέρχεται κατά 24,6% και την τιμή κατά 19,9%. Αυτό δείχνει ότι η ΕΕ εξάγει κυρίως υψηλότερης αξίας προϊόντα, ενώ η ανάπτυξη των εξαγωγών αποδίδεται σε αύξηση της μονάδας αξίας και όχι του όγκου.

Η ένταση εμπορίου και η τάση εξαγωγής αναδεικνύουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα

Η τάση εξαγωγής (export propensity) αυξήθηκε ριζικά από 22,1% το 2015 σε 42,4% το 2025 (μεταβολή +91,4%), ενώ η ένταση εμπορίου (trade intensity) αυξήθηκε από 30,1% σε 50,8% (+68,8%). Η εξαγωγική προδιάθεση αναδείχθηκε ως ο πιο έντονος δείκτης (salience score: 99,0/100), υποδεικνύοντας μια αυξανόμενη εστίαση της ευρωπαϊκής παραγωγής προς τις αγορές εκτός ΕΕ.

2. Ανακατανομή γεωγραφικών ρορών: Κίνα και Τουρκία ανερχόμενες, Ρωσία υποχωρεί

Οι κινεζικές και τουρκικές εισαγωγές εκτοξεύονται

Ο σημαντικότερος τομέας αλλαγής στη γεωγραφική κατανομή του εμπορίου αφορά τη σύνθεση των κυριότερων εταίρων εισαγωγής. Ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής (από 1,35 δισ. € σε 1,37 δισ. €, +1,5%), η Κίνα και η Τουρκία σημείωσαν εντυπωσιακή ανάπτυξη:

Η αύξηση των εισαγωγών από τη Σερβία κατά 680,8% είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, σε απόλυτη αξία από 56 εκατ. € σε 440 εκατ. €, πιθανότατα αποτέλεσμα της ενταξιακής πορείας της και της βαθιάς οικονομικής ενσωμάτωσης στο ευρωπαϊκό αλυσίδα παραγωγής (Αναλυτικά ανά χώρα εταίρο).

Τα γεωπολιτικά σοκ επηρεάζουν δραματικά τις ρορές εξαγωγής

Η μεγαλύτερη αλλαγή στις εξαγωγές αφορά τη Ρωσία: οιεξαγωγές μειώθηκαν κατά 57,1%, από 635 εκατ. € σε 272 εκατ. €. Αυτό αποτυπώνει ξεκάθαρα τις συνέπειες των κυρώσεων που επιβλήθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Αντίθετα, οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ σχεδόν διπλασιάστηκαν (από 532 εκατ. € σε 1,06 δισ. €, +99,4%), ενώ εντυπωσιακή αύξηση παρουσιάζουν επίσης η Ουκρανία (+173,5%) και η Τουρκία (+55,1%).

Η συγκέντρωση των εισαγωγών αποκεντρώνεται ραδικά

Ένα ενθαρρυντικό σημάδι για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού είναι η πτώση του δείκτη συγκέντρωσης HHI στις εισαγωγές, ο οποίος μειώθηκε κατά 33,8% (από 2.192 σε 1.451). Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ διαφοροποιεί τις πηγές εισαγωγής μακριά από την υπερβολική εξάρτηση από περιορισμένους προμηθευτές, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στη διακοπή εφοδιασμού.

3. Ανίσχυση παραγωγικής βάσης με διαφοροποιημένη εξειδίκευση ανά κράτος μέλος

Η παραγωγή της ΕΕ αυξάνεται τόσο σε έκταση όσο και σε αξία

Η παραγωγική βάση της ΕΕ στα προϊόντα CN 34 επεκτάθηκε σημαντικά (Παραγωγικοί όγκοι):

Η αξία παραγωγής αυξάνεται σχεδόν διπλάσια του ρυθμού της ποσότητας, γεγονός που υποδεικνύει μετατόπιση προς προϊόντα υψηλότερης αξίας ή αύξηση της μονάδας τιμής. Αυτό συμβαδίζει με την παραπάνω παρατήρηση για την εστίαση στα εξαγωγικά τιμής.

Η Γερμανία κυριαρχεί, αλλά η Ιταλία και η Πολωνία ανεβαίνουν γρήγορα

Στην παραγωγική ιεραρχία, η Γερμανία παραμένει η μεγαλύτερη σε εξαγωγές (από 3,04 δισ. € σε 3,83 δισ. €), ακολουθούμενη από τη Γαλλία (1,15 δισ. € → 1,61 δισ. €) και το Βέλγιο (794 εκατ. € → 1,17 δισ. €). Ωστόσο, οι ταχύτερες αυξήσεις σημειώνονται στην Ιταλία (+103,6%, από 649 εκατ. € σε 1,32 δισ. €) και στην Πολωνία (+111,5%, από 447 εκατ. € σε 945 εκατ. €), που αναδεικνύονται ως νέες δυναμικές δυνάμεις (Αναλυτικά ανά κράτος μέλος).

Τα Βελγίο και Πολωνία ειδικεύονται παραγωγικά

Από άποψη εξειδίκευσης (RSCA), τα πιο εξειδικευμένα κράτη μέλη για το 2025 είναι το Λουξεμβούργο (RSCA: 0,297), η Πολωνία (0,239) και το Βέλγιο (0,225), ενώ αντίθετα η Μάλτα, η Ιρλανδία και η Φινλανδία εμφανίζουν τη χαμηλότερη εξειδίκευση (RSCA: -0,985, -0,875, -0,624 αντίστοιχα). Η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις εξειδίκευσης (RSCA: 0,147), υποδεικνύοντας ότι η εγχώρια παραγωγή αυτών των προϊόντων κατέχει αναλογικά μεγαλύτερη σημασία για το ελληνικό προφίλ εξαγωγών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Εξαρτημένα προϊόντα επιφάνειας: Κυρίαρχοι ρορείς και διαφορετική τιμολογική συμπεριφορά

Το μεγαλύτερο τμήμα τόσο στις εισαγωγές όσο και στις εξαγωγές αντιπροσωπεύεται από τον κωδικό 3402 (οργανικές επιφανειοδραστικές ουσίες και παρασκευάσματα για πλύσιμο), ο οποίος αντιπροσωπεύει περίπου το 55-56% της αξίας εισαγωγών και το 52% της αξίας εξαγωγών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η τιμή μονάδας διαφέρει σημαντικά μεταξύ των τμημάτων: τα λιπαντικά (3403) εμφανίζουν μακράν την υψηλότερη τιμή εισαγωγής (6.658 €/t το 2025), ακολουθούμενα από τα προϊόντα συντήρησης/στιλβώματα (3405) σε 6.061 €/t. Αντίθετα, οι οργανικές επιφανειοδραστικές ουσίες (3402) καταγράφουν τη χαμηλότερη τιμή (2.202 €/t), αντανακλώντας τη μαζική, βιομηχανική τους φύση (Εξέλιξη ανά προϊοντικό τμήμα).

Το σοκ στην τιμή του αιγυπτιακού πετρελαίου φαίνεται στα δεδομένα εξαγωγών

Η ανάλυση της μεταβλητότητας και των τιμοκ σοκ ανιχνεύει δύο σημαντικά γεγονότα: ένα τιμοκ σοκ εξαγωγών προς την Αίγυπτο το 2022 (ανωμαλία: 12,3, αύξηση τιμής: +41%) και ένα τιμοκ σοκ εισαγωγών από την Τουρκία το 2022 (ανωμαλία: 3,2, αύξηση τιμής: +13,6%). Και τα δύο συμβαίνουν το έτος της ενεργειακής κρίσης, υποδεικνύοντας την επίδραση της αύξησης του κόστους ενέργειας και πρώτων υλών στις τιμές χημικών προϊόντων. Παράλληλα, η Ρωσία εμφανίζει τη μεγαλύτερη μεταβλητότητα εξαγωγών (CV: 0,41), αντανακλώντας τις επιπτώσεις των κυρώσεων, ενώ η Νότια Κορέα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη μεταβλητότητα εισαγωγών (CV: 0,48) (Δείκτες μεταβλητότητας).

Συμπέρασμα

Κατά τη δεκαετία 2015–2025, η αγορά των προϊόντων CN 34 στην ΕΕ χαρακτηρίζεται από τέσσερις βασικές τάσεις:

1. Ενίσχυση του εξαγωγικού πλεονάσματος, κυρίως μέσω αυξήσεων στη μονάδα τιμής — η ΕΕ παράγει και εξάγει ολοένα και πιο εξειδικευμένα και υψηλότερης αξίας προϊόντα.

2. Δραματική αναδιάρθρωση των γεωγραφικών ρορών, με την Κίνα και την Τουρκία να επεκτείνουν σημαντικά την εισοδό τους στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η Ρωσία απομακρύνεται ως σημαντικός εξαγωγικός προορισμός λόγω κυρώσεων.

3. Αποκέντρωση της προμήθειας, με τον δείκτη συγκέντρωσης HHI στις εισαγωγές να μειώνεται κατά ένα τρίτο, σημάδι μεγαλύτερης ανθεκτικότητας σε πιθανές διακοπές εφοδιασμού.

4. Ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, με την αξία παραγωγής να αυξάνεται κατά 73%, ενώ νέες χώρες — ιδιαίτερα η Πολωνία και η Ιταλία — αναδεικνύονται ως δυναμικοί παράγοντες.

Η ΕΕ εμφανίζεται γενικά ως καλά εξοπλισμένη ανταγωνίστρια στην παγκόσμια αγορά αυτής της κατηγορίας προϊόντων, με αυξανόμενη παραγωγική ικανότητα, ευρεία γεωγραφική διαφοροποίηση προμηθειών και σταθερό εξαγωγικό πλεόνασμα. Παρ' όλα αυτά, η εξάρτηση από κύριες αγορές (Ηνωμένο Βασίλειο στις εξαγωγές, Ηνωμένο Βασίλειο και Κίνα στις εισαγωγές) παραμένει σημαντική και αξίζει προσοχής.