Marktontwikkeling: Groenten (CN 07) — 2015–2025

Inleiding

Dit rapport analyseert de handelsontwikkeling van de EU in goederencode 07 — Groenten, planten, wortels en knollen, voor voedingsdoeleinden — over de periode 2015–2025. De categorie omvat een breed scala aan verse, bevroren, gedroogde en tijdelijk verduurzaamde groenten, variërend van aardappelen en tomaten tot peulvruchten en exotische knollen. De analyse is gebaseerd op officiële handelsstatistieken en richt zich op de ontwikkeling van uitvoer, invoer, handelsbalans, prijzen en concentratie. Drie centrale dynamieken staan centraal: de sterke waardegroei gedreven door stijgende prijzen, de toenemende afhankelijkheid van een kleinere groep leveranciers, en de structurele verandering in de handelspositie van de EU.

1. Sterke waardegroei ondanks vlakke volumes: een prijsgedreven markt

De totale handelswaarde van EU-groenten met niet-EU-landen is over de onderzochte periode aanzienlijk gestegen, maar deze groei is grotendeels toe te schrijven aan prijsstijgingen in plaats van volumegroei. Dit patroon verschilt sterk tussen uitvoer en invoer en heeft geleid tot een significante erosie van het handelsoverschot.

De uitvoer groeide in waarde maar kromp in volume

De EU-export van groenten steeg van €5,3 miljard in 2015 naar €7,3 miljard in 2025, een toename van 37,8%. Het uitgevoerde volume daalde echter met 5,0%, van 6,6 miljoen ton naar 6,3 miljoen ton. De gemiddelde exportprijs steeg met 45,0% — van €802 naar €1.164 per ton. De waardepiek werd bereikt in 2024 met €7,5 miljard (overzicht handelsstromen).

De invoer groeide zowel in waarde als in volume — en wel sterker

De EU-import steeg van €3,8 miljard naar €6,7 miljard (+79,1%), terwijl het volume steeg van 3,4 miljoen ton naar 5,3 miljoen ton (+56,3%). De importprijs steeg met 14,6% tot €1.269 per ton. De groei van de invoer overtrof die van de uitvoer in alle drie de dimensies, wat de structurele verschuiving in de handelsbalans verklaart.

Het handelsoverschot halveerde

Het handelsoverschot van de EU in groenten daalde van €1,54 miljard in 2015 naar €570 miljoen in 2025 — een afname van 63,0%. Het dieptepunt werd bereikt in 2023 met slechts €475 miljoen. Dit betekent dat de EU, hoewel nog steeds netto-exporteur, haar dominante positie als leverancier aan derde landen heeft zien afnemen. De netto-importafhankelijkheid verschoof van +1,9% (netto-exporteur) in 2015 tot −1,7% in 2025, met een dieptepunt van −3,3%.

De productsegmenten laten uiteenlopende groeipatronen zien

Bij de invoer vormen gedroogde peulvruchten (0713) het grootste segment met €1,1 miljard in 2025, gevolgd door tomaten (0702, €1,4 miljard) en overige verse groenten (0709, €1,1 miljard). De sterkste groei deed zich voor bij maniok en zoete aardappelen (0714): de importwaarde verviervoudigde van €111 miljoen naar €404 miljoen. Bij de uitvoer domineren overige verse groenten (0709, €1,9 miljard), gevolgd door bevroren groenten (0710, €1,2 miljard) en uien en looksoorten (0703, €816 miljoen) (productsegmentvergelijking).

2. Toenemende concentratie van importbronnen en versterking van Middellandse Zee-relaties

Een opvallende ontwikkeling in de periode 2015–2025 is de verschuiving van de importstructuur: een kleinere groep leveranciers, met name uit Noord-Afrika en Turkije, is dominant geworden. Tegelijkertijd bleef de exportconcentratie relatief stabiel, met het Verenigd Koninkrijk als veruit belangrijkste afnemer.

De importconcentratie nam toe

De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) voor importwaarde steeg van 904 in 2015 naar 1.102 in 2025, een toename van 22,0%. Voor importvolume steeg de HHI van 854 naar 990 (+15,9%). Een HHI van ruim boven de 1.000 duidt op een matig geconcentreerde markt met toenemende afhankelijkheid van enkele grote leveranciers (concentratieanalyse).

Marokko, Turkije en Egypte werden de dominante leveranciers

De drie snelst groeiende importpartners waren:

Marokko is daarmee de grootste importeur voor de EU geworden, met een waarde die nu meer dan twee keer zo hoog is als in 2015. Turkije en Egypte zijn elk meer dan verdrievoudigd. China bleef een stabiele leverancier met een importwaarde van €736 miljoen (+56,5%). De import uit het Verenigd Koninkrijk daalde daarentegen met 29,4% (topimportpartners).

De export bleef geconcentreerd rond het Verenigd Koninkrijk en buurlanden

De HHI voor exportwaarde bleef nagenoeg stabiel: van 2.542 naar 2.504 (−1,5%). Het Verenigd Koninkrijk nam €3,5 miljard af, goed voor bijna de helft van de totale EU-export. Zwitserland (+72,9%), de Verenigde Staten (+56,7%) en Senegal (+50,6%) waren de snelst groeiende exportmarkten (topexportpartners).

Binnen de EU specialiseren Spanje en Nederland zich het sterkst

Op basis van Revealed Symmetric Comparative Advantage (RSCA)-scores in 2025 is Spanje het meest gespecialiseerd in groenten (RSCA = 0,66), gevolgd door Cyprus (0,64) en Nederland (0,28). Malta, Ierland en Finland zijn het minst gespecialiseerd. De EU-groentenproductie zelf groeide sterk: de productiewaarde steeg met 81,7% van €4,2 miljard naar €7,6 miljard, en het volume met 42,7% (specialisatie, productievolumes).

3. Toenemende exportintensiteit, prijsschokken in 2022–2023 en wisselende kwetsbaarheid

De periode 2015–2025 werd gekenmerkt door een structurele toename van de handelsintensiteit van de EU in groenten, met name aan de exportzijde. Tegelijkertijd brachten de jaren 2022–2023 aanzienlijke prijsschokken met zich mee, veroorzaakt door onder meer geopolitieke spanningen en klimaatverstoringen.

De exportintensiteit verdubelde bijna

De exportgeneigdheid — het aandeel van de EU-groentenproductie dat naar derde landen wordt uitgevoerd — steeg van 9,9% in 2015 tot 19,2% in 2025, een toename van 93,1%. De handelsintensiteit (som van in- en uitvoer als percentage van productie) steeg van 19,5% naar 31,2% (+60,1%). Dit wijst op een toenemende verwevenheid van de EU-groentenmarkt met de wereldhandel.

Prijsschokken troffen vooral Turkije, Senegal en Israël

In 2022 en 2023 werden meerdere significante prijsschokken gedetecteerd:

De schok bij de Turkse import is het meest significant vanwege het hoge waarde-aandeel (13,1%). Dit kan verband houden met de stijging van de grond- en energiekosten in Turkije en verstoringen in de toeleveringsketen (schokdetectie).

De volatiliteit van handelsstromen varieert sterk per partner

De volatiliteitsanalyse laat zien dat sommige handelsrelaties zeer stabiel zijn, terwijl andere sterk fluctueren:

• Import, hoogste volatiliteit: Rusland (CV = 0,98) en Oekraïne (CV = 0,84) — beide sterk beïnvloed door de oorlog en sancties.
• Import, laagste volatiliteit: Verenigde Staten (CV = 0,14), Marokko (CV = 0,15) — stabiele langetermijnrelaties.
• Export, hoogste volatiliteit: India (CV = 1,43), Wit-Rusland (CV = 0,93), Oekraïne (CV = 0,78) — politiek en logistiek instabiele markten.
• Export, laagste volatiliteit: Verenigd Koninkrijk (CV = 0,07) — de meest voorspelbare afzetmarkt.

Conclusie

De EU-groentenhandel (CN 07) heeft zich over de periode 2015–2025 ontwikkeld in een richting van hogere waarden, stijgende prijzen en toenemende internationalisering, maar ook van grotere kwetsbaarheid. De handelsbalans is verslechterd van €1,5 miljard overschot naar €0,6 miljard, doordat de invoer bijna twee keer zo hard groeide als de uitvoer. De importconcentratie is toegenomen, met Marokko, Turkije en Egypte als de snelst groeiende leveranciers. Tegelijkertijd is de EU-exportintensiteit bijna verdubbeld, wat wijst op een groeiende afhankelijkheid van externe afzetmarkten. De prijsschokken in 2022–2023 onderstrepen de gevoeligheid van de sector voor geopolitieke en klimaatgerelateerde verstoringen. Voor beleidsmakers is het relevant om de balans tussen enerzijds de economische kansen van internationalisering en anderzijds de risico's van leveranciersconcentratie en prijsvolatiliteit in het oog te houden.