Εξέλιξη της αγοράς: Διάφορα τεχνουργήματα (CN 96) — 2015–2025

Εισαγωγή

Το Κεφάλαιο 96 του Συντελεστή Νομενκλατούρας (CN 96 — Τεχνουργήματα Διάφορα) περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα καταναλωτικών προϊόντων: σκούπες και ψήκτρες (9603), είδη υγιεινής (9619), στυλογράφους και μολύβια (9608), αναπτήρες (9613), θερμομονωτικές φιάλες (9617), χτένες και πιαστράκια (9615), κουμπιά και φερμουάρ (9606–9607), καθώς και δεκάδες άλλες κατηγορίες μικρότερου όγκου. Πρόκειται για έναν τομέα με σημαντική παραγωγική βάση στην ΕΕ — η εγχώρια παραγωγή ανήλθε σε 14,8 δισ. € το 2025 — αλλά και με έντονο διεθνή ανταγωνισμό.

Η παρούσα αναφορά εξετάζει την εξέλιξη του εμπορίου της ΕΕ (εισαγωγές και εξαγωγές προς τρίτες χώρες) για το διάστημα 2015–2025. Τα κύρια ευρήματα συνοψίζονται σε τρεις αλληλένδετες τάσεις: (α) τη ραγδαία ανάπτυξη των εισαγωγών έναντι μέτριας αύξησης των εξαγωγών, με συνέπεια τη συρρίκνωση του εμπορικού πλεονάσματος, (β) την κυριαρχία της Κίνας ως προμηθευτή και την αύξηση της συγκέντρωσης των εισαγωγών, και (γ) τη δομική μετατόπιση σε επίπεδο προϊόντων, με ιδιαίτερη ανάδυση των θερμομονωτικών φιαλών.

1. Από πλεόνασμα 1,5 δισ. ευρώ σε οριακό ισοζύγιο: η ραγδαία ανάπτυξη των εισαγωγών

Οι εισαγωγές σε αξία αυξήθηκαν κατά 44,5%, τετραπλάσια από την αύξηση των εξαγωγών

Το πιο έντονο χαρακτηριστικό της περιόδου 2015–2025 είναι η δραματική αποκλίση μεταξύ της δυναμικής εισαγωγών και εξαγωγών:

Οι εισαγωγές εκτοξεύτηκαν κατά 44,5% σε αξία — από 3,76 δισ. € το 2015 σε 5,43 δισ. € το 2025 — ενώ οι εξαγωγές σημείωσαν μόλις 9,5% αύξηση (από 5,23 σε 5,73 δισ. €). Ταυτόχρονα, ο εισαγωγικός όγκος αυξήθηκε κατά 35,1% (+162.254 τόνοι), ενώ ο εξαγωγικός όγκος μειώθηκε κατά 8,2% (−60.295 τόνοι). Αυτή η αποκλίση υποδεικνύει ότι η εγχώρια ζήτηση για προϊόντα CN 96 καλύφθηκε όλο και περισσότερο από εισαγωγές.

Η μείωση του εξαγωγικού όγκου αντισταθμίζεται με υψηλότερες τιμές

Παρά τη μείωση του όγκου, η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε χάρη σε άνοδο της μέσης τιμής κατά 19,3% (από 7.088 σε 8.453 €/t). Αυτό υποδεικνύει μετατόπιση προς προϊόντα υψηλότερης αξίας στο εξαγωγικό καλάθι. Αντίθετα, οι εισαγωγές σημείωσαν μικρότερη αύξηση τιμής (+7,0%, από 8.128 σε 8.694 €/t), κάτι που μπορεί να σχετίζεται με την εισροή φθηνότερων προϊόντων, ιδίως από την Ασία. Ενδεικτικά, το 2015 οι εξαγωγικές τιμές ήταν χαμηλότερες από τις εισαγωγικές (7.088 vs. 8.128 €/t), ενώ το 2025 η σχέση πλησίασε σημαντικά (8.453 vs. 8.694 €/t).

Το εμπορικό πλεόνασμα συρρικνώθηκε κατά 79,5%

Το ισοζύγιο εμπορίου παραμένει θετικό (η ΕΕ εξάγει περισσότερα από όσα εισάγει), αλλά το πλεόνασμα μειώθηκε δραματικά: από 1,48 δισ. € το 2015 σε μόλις 0,30 δισ. € το 2025, μείωση 79,5%. Η ΕΕ παραμένει εξαγωγική δύναμη στον τομέα — η θέση καθαρής εξαγωγής (net import reliance) παραμένει αρνητική στο −4,4% — αλλά η τάση είναι ξεκάθαρα αποκλίνουσα. Ταυτόχρονα, η εξαγωγική προδιάθεση αυξήθηκε από 26,5% σε 42,3% (+59,3%) και η εντατικότητα εμπορίου από 38,3% σε 58,2% (+52,0%), υποδεικνύοντας ότι η οικονομία της ΕΕ στον τομέα αυτό γίνεται ολοένα πιο ανοιχτή.

2. Η Κίνα ως κυρίαρχος προμηθευτής και ο αυξανόμενος κίνδυνος συγκέντρωσης

Η Κίνα σχεδόν διπλασίασε τις εξαγωγές της προς την ΕΕ (+95,8% σε αξία)

Η κινητήρια δύναμη πίσω από την ανάπτυξη των εισαγωγών είναι κατά κύριο λόγο η Κίνα. Οι εισαγωγές της ΕΕ από την Κίνα εκτοξεύτηκαν από 1,86 δισ. € το 2015 σε 3,64 δισ. € το 2025, αύξηση 95,8% — σχεδόν διπλάσια. Η μερίδα της Κίνας στις συνολικές εισαγωγές της ΕΕ στον τομέα CN 96 αυξήθηκε από περίπου 49,5% σε περίπου 67,1%.

Πίσω από την Κίνα, οι υπόλοιποι κύριοι εταίροι σημείωσαν μικρότερες μεταβολές. Αξιοσημείωτη είναι η πτώση των εισαγωγών από το Ηνωμένο Βασίλειο (−57,4%), πιθανώς λόγω του Brexit, καθώς και η σταθερότητα από τις ΗΠΑ (−0,6%) και την Ιαπωνία (−4,6%). Το Βιετνάμ (+32,2%) και η Τουρκία (+55,0%) ενισχύουν τη θέση τους, αλλά δεν αμφισβητούν την κυριαρχία της Κίνας.

Ο δείκτης HHI εισαγωγών εκτοξεύτηκε κατά 67,5%

Η συγκέντρωση των εισαγωγών, όπως μετριέται από τον δείκτη Herfindahl-Hirschman (HHI), αυξήθηκε δραματικά:

Ο HHI εισαγωγών (αξία) εκτοξεύτηκε από 2.799 σε 4.687, υπερβαίνοντας κατά πολύ το όριο των 2.500 που θεωρείται «υψηλή συγκέντρωση». Αυτό σημαίνει ότι η εξάρτηση της ΕΕ από λίγους προμηθευτές — κυρίως την Κίνα — εντατικοποιείται, αυξάνοντας τον κίνδυνο έκθεσης σε εμπορικές διαταραχές, δασμούς ή προβλήματα εφοδιαστικής αλυσίδας. Αντίθετα, ο HHI εξαγωγών παρέμεινε σχετικά σταθερός (781 → 856), υποδεικνύοντας ότι η γεωγραφική κατανομή των εξαγωγών της ΕΕ παραμένει πιο διασκορπισμένη.

Οι εξαγωγές της ΕΕ παραμένουν γεωγραφικά πιο αποκεντρωμένες

Η μεγαλύτερη αλλαγή στην εξαγωγική πλευρά είναι η πτώση των εξαγωγών προς τη Ρωσία (−46,2%, από 499 σε 269 εκατ. €), πιθανότατα ως αποτέλεσμα των εμπορικών κυρώσεων μετά το 2022. Το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει ο μεγαλύτερος εξαγωγικός εταίρος (1,34 δισ. €), με σταθερή ανάπτυξη. Οι ΗΠΑ (+25,7%) και η Ελβετία (+28,7%) ενισχύουν τη θέση τους, ενώ αξιοσημείωτη είναι η ανάπτυξη προς την Αυστραλία (+37,4%). Η χαμηλή μεταβλητότητα των εξαγωγών προς Ελβετία (CV: 0,018) και Ηνωμένο Βασίλειο (CV: 0,040) υποδεικνύει ωριμότητα και σταθερότητα σε αυτές τις σχέσεις. Αντίθετα, οι εξαγωγές προς Ρωσία (CV: 0,46) και Νότια Αφρική (CV: 0,31) παρουσίασαν τη μεγαλύτερη αστάθεια.

Σε επίπεδο κρατών μελών της ΕΕ, η Γερμανία παραμένει ο μεγαλύτερος εξοδευτής (1,41 δισ. €) και εισαγωγέας (1,17 δισ. €). Ιδιαίτερα δυναμική είναι η ανάπτυξη εισαγωγών στην Ολλανδία (+102,8%), που πιθανώς λειτουργεί ως logistics hub για τη διανομή εισαγόμενων προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Στην εξαγωγική πλευρά, η Τσεχία σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο (+164,1%, από 171 σε 451 εκατ. €), καθιστώντας την μία από τις πιο εξειδικευμένες χώρες της ΕΕ στον τομέα (RCA: 2,22), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (RCA: 1,75) και την Πολωνία (RCA: 1,57).

3. Μετασχηματισμός της προϊοντικής δομής: θερμομονωτικές φιάλες, είδη υγιεινής και εξοπλισμός γραφής

Οι θερμομονωτικές φιάλες (9617) καταγράφουν έκρηξη εισαγωγών +319% σε αξία

Η πιο εντυπωσιακή αλλαγή σε επίπεδο προϊόντων αφορά τις θερμομονωτικές φιάλες και ισοθερμικά δοχεία (CN 9617). Οι εισαγωγές αυτής της κατηγορίας εκτοξεύτηκαν:

Αυτή η κατηγορία γνώρισε έκρηξη ζήτησης στην ευρωπαϊκή αγορά. Ο όγκος εισαγωγών τριπλασιάστηκε, από 16.123 σε 54.162 τόνους, ενώ η τιμή αυξήθηκε επίσης κατά 24,6%, υποδεικνύοντας ζήτηση για προϊόντα υψηλότερης ποιότητας. Η δυναμική αυτή πιθανώς αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη δημοτικότητα των βιώσιμων εναλλακτικών στα πλαστικά μπουκάλια και τη διείσδυση ασιατικών brands στην ευρωπαϊκή αγορά. Από όλες τις κατηγορίες CN 96, οι θερμομονωτικές φιάλες εμφανίζουν τη μεγαλύτερη σχετική ανάπτυξη.

Τα είδη υγιεινής (9619) κυριαρχούν στις εξαγωγές αλλά ο όγκος μειώνεται σταδιακά

Τα είδη υγιεινής — σερβιέτες, ταμπόν, πάνες (CN 9619) αποτελούν τη μακράν μεγαλύτερη εξαγωγική κατηγορία, τόσο σε όγκο (78,4% του εξαγωγικού όγκου το 2025) όσο και σε αξία (42,7%):

Παρά τη σχετική στασιμότητα του όγκου (−6,3%), η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε χάρη σε άνοδο τιμών κατά 19,2%. Η κατηγορία αυτή λειτουργεί ως «αγκυροβολία» του εμπορικού ισοζυγίου της ΕΕ στον τομέα CN 96. Παράλληλα, οι εισαγωγές αυτής της κατηγορίας (κυρίως από την Κίνα) παρουσίασαν ασταθή δυναμική με αιχμή το 2016 (166.328 t) και σταθεροποίηση γύρω στις 78.000–93.000 t στη συνέχεια. Αν και η ΕΕ παραμένει καθαρή εξαγωγής σε αυτή την κατηγορία, η σταδιακή μείωση του εξαγωγικού όγκου αποτελεί σημάδι πίεσης.

Ο εξοπλισμός γραφής (9608) αποκαλύπτει αντίθετες τάσεις μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών

Οι στυλογράφοι, μολύβια και σχετικά είδη (CN 9608) παρουσιάζουν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διχοτόμηση:

Ο όγκος εισαγωγών αυξήθηκε κατά 76,2% (από 45.263 σε 79.744 t), αλλά η μέση τιμή εισαγωγών μειώθηκε κατά 28,5% (από 14.635 σε 10.470 €/t). Αυτό υποδεικνύει εισαγωγή όλο και φθηνότερων προϊόντων μαζικής παραγωγής. Ταυτόχρονα, οι εξαγωγές μειώθηκαν σε όγκο (−21,6%) αλλά η τιμή τους αυξήθηκε (+7,7%) — η ευρωπαϊκή παραγωγή στρέφεται προς premium κατηγορίες, ενώ οι φθηνές βασικές εκδοχές καλύπτονται από εισαγωγές. Η διαφορά τιμής μεταξύ εξαγωγών και εισαγωγών παραμένει τεράστια: 31.405 vs. 10.470 €/t το 2025, που υποδεικνύει ριχά διαφορετικά προϊοντικά τμήματα.

Παρόμοια αλλά λιγότερο έντονη τάση παρατηρείται και στα μολύβια και κιμωλίες (CN 9609), όπου οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 23% σε όγκο ενώ οι εξαγωγές παρέμειναν σχεδόν σταθερές. Αντίθετα, οι σκούπες και ψήκτρες (CN 9603) — η μεγαλύτερη κατηγορία εισαγωγών μετά τα είδη υγιεινής — σημείωσαν άνοδο +50% σε όγκο (από 138.401 σε 207.590 t) και +54% σε αξία (από 1,06 σε 1,63 δισ. €), με σταθερή τιμή. Τέλος, η αντίθεση μεταξύ της αυξανόμενης τιμής εξαγωγών (20.273 €/t, +46% από το 2015) και της σχετικά σταθερής τιμής εισαγωγών (7.855 €/t, +3%) αποτυπώνει τη γενικότερη τάση αναβάθμισης του ευρωπαϊκού εξαγωγικού προφίλ.

Συμπέρασμα

Η αγορά των διαφόρων τεχνουργημάτων (CN 96) στην ΕΕ υπέστη σημαντικό μετασχηματισμό κατά την περίοδο 2015–2025. Τα τρία κύρια ευρήματα συνοψίζονται ως εξής:

1. Επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου. Το πλεόνασμα της ΕΕ συρρικνώθηκε κατά 79,5% (από 1,48 δισ. € σε 0,30 δισ. €), καθώς οι εισαγωγές αυξήθηκαν τέσσερις φορές ταχύτερα από τις εξαγωγές. Η ΕΕ παραμένει καθαρή εξαγωγής δύναμη, αλλά η τάση είναι ανησυχητική.

2. Κινεζική κυριαρχία και κίνδυνος εξάρτησης. Η Κίνα αντιπροσωπεύει πλέον τα 2/3 των εισαγωγών της ΕΕ στον τομέα, με τον δείκτη HHI να εκτοξεύεται σε επίπεδα «υψηλής συγκέντρωσης» (4.687). Αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

3. Δομική μετατόπιση προϊόντων. Οι θερμομονωτικές φιάλες (+319% σε αξία εισαγωγών) αναδεικνύονται ως η ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή στρέφεται συνολικά προς υψηλότερης αξίας προϊόντα — η μέση τιμή εξαγωγών αυξήθηκε κατά 19,3% και η παραγωγή σε αξία κατά 34,7%, ενώ ο αριθμός τεμαχίων μειώθηκε κατά 20,9%.

Η τροχιά που ακολουθεί ο τομέας υποδεικνύει μια ευρύτερη δομική αλλαγή: η ΕΕ στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την παραγωγή και εξαγωγή προϊόντων υψηλότερης αξίας, ενώ η κάλυψη της εγχώριας ζήτησης για μαζικά καταναλωτικά αγαθά ανατίθεται σε εισαγωγές, κυρίως από την Κίνα. Η πρόκληση για τους ευρωπαϊκούς χειριστές πολιτικής θα είναι η διατήρηση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος στα υψηλής αξίας τμήματα, ενώ παράλληλα διαχειρίζονται την αυξανόμενη εξάρτηση από ενιαίους προμηθευτές.