Εξέλιξη της αγοράς: Βάτες πιλήματα και σπάγκοι (CN 56) — 2015–2025

Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση εξετάζει την εμπορική εξέλιξη του κεφαλαίου 56 του Συντονισμένου Συστήματος (CN 56) για την Ευρωπαϊκή Ένωση στο εξωτερικό, κατά τη δεκαετία 2015–2025. Το κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνει προϊόντα όπως βάτες, πιλήματα, μη υφασμένα υφάσματα, ειδικά νήματα, σπάγκους, σχοινιά και είδη σχοινοποιίας (αναλυτική περιγραφή προϊόντος). Η ανάλυση βασίζεται αποκλειστικά στα παρεχόμενα στοιχεία και επικεντρώνεται στις κύριες δυναμικές που διαμόρφωσαν την αγορά κατά την περίοδο αυτή: τη διαφοροποίηση μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών, τη γεωγραφική αναδιάταξη των εταίρων και την εξέλιξη της εσωτερικής προϊοντικής δομής του κλάδου.

Ι. Αποκλίνουσες τάσεις: Ταχεία ανάπτυξη των εισαγωγών απέναντι σε στασιμότητα των εξαγωγών

Οι εισαγωγές διπλασιάζουν τον όγκο τους ενώ οι εξαγωγές συρρικνώνονται σε ποσότητα

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της δεκαετίας είναι η ριζική αποκλίνουσα τροχιά μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών ως προς τον φυσικό όγκο. Οι εισαγωγές της ΕΕ σε ποσότητα αυξήθηκαν από 380.548 τόνους (2015) σε 636.406 τόνους (2025), σημειώνοντας άνοδο +67,2%. Αντίθετα, οι εξαγωγές σε ποσότητα μειώθηκαν από 629.330 τόνους σε 554.611 τόνους, δηλαδή κατά -11,9% (γενική επισκόπηση εμπορίου).

Οι εξαγωγές αυξάνουν την αξία τους χάρη στην ανοδική πίεση στις τιμές

Παρά τη μείωση του όγκου, η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε κατά +18,9%, φτάνοντας από €3,09 δισεκατομμύρια σε €3,68 δισεκατομμύρια. Αυτό οφείλεται σε σημαντική αύξηση της μέσης τιμής εξαγωγών (+34,9%), που από €4.914/τόνο έφτασε σε €6.631/τόνο. Η τιμή κορυφώθηκε το 2023 σε €6.985/τόνο. Αντίθετα, οι εισαγωγές εμφανίζουν σταθερή τιμή (-2,6%), γεγονός που υποδηλώνει ότι η αύξηση της αξίας τους (+62,9%) οφείλεται κυρίως στην αύξηση του φυσικού όγκου.

Το εμπορικό πλεόνασμα συρρικνώνεται αλλά η ΕΕ παραμένει καθαρός εξαγωγέας

Το εμπορικό υπόλοιπο μειώθηκε κατά -32,8%, από €1,42 δισεκατομμύρια σε €0,96 δισεκατομμύρια. Ο δείκτης καθαρής εξάρτησης από εισαγωγές (net import reliance) παρέμεινε αρνητικός (από -13,6% σε -12,6%), επιβεβαιώνοντας ότι η ΕΕ παραμένει καθαρός εξαγωγέας. Παράλληλα, η εμπορική ένταση (trade intensity) αυξήθηκε δραματικά από 29,7% σε 48,2% (+62,2%), ενώ η εξαγωγική προδιάθεση (export propensity) ανήλθε από 22,4% σε 35,6% (+58,8%). Ο κλάδος, λοιπόν, διεθνοποιείται όλο περισσότερο, αλλά η ΕΕ χάνει μερίδιο στη δομή της ζήτησης εισαγωγών.

ΙΙ. Γεωγραφική αναδιάταξη: Κίνα και Τουρκία ανερχόμενες, Ρωσία σε πτώση

Κίνα και Τουρκία εδραιώνονται ως κύριοι προμηθευτές της ΕΕ

Η πιο έντονη αλλαγή στη γεωγραφική δομή του εμπορίου αφορά τις πηγές εισαγωγών. Η Κίνα τριπλασίασε τις εξαγωγές της προς την ΕΕ, από €363 εκατομμύρια το 2015 σε €890 εκατομμύρια το 2025 (+145,1%), καθιστώντας την κατά πολύ τον μεγαλύτερο εξωτερικό προμηθευτή. Η Τουρκία ακολούθησε με ακόμη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση (+160,0%), φτάνοντας από €184 εκατ. σε €478 εκατ. (κορυφαίοι εταίροι εισαγωγών). Ταυτόχρονα, η Ινδία σημείωσε άνοδο +121,2% (από €28 εκατ. σε €63 εκατ.), ενισχύοντας την παρουσία της Ασίας στην εισαγωγική αγορά.

Η συγκέντρωση των εισαγωγών αυξάνεται, ενώ οι εξαγωγές παραμένουν αποκεντρωμένες

Ο δείκτης HHI (Herfindahl-Hirschman) για τις εισαγωγές αυξήθηκε κατά +43,4%, από 1.188 σε 1.703, υποδεικνύοντας αυξανόμενη εξάρτηση από λιγότερους, μεγαλύτερους προμηθευτές — με την Κίνα να αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερη πηγή. Η συγκέντρωση ποσότητας αυξήθηκε ακόμη πιο έντονα (+91,5%, από 1.352 σε 2.589). Αντίθετα, η συγκέντρωση εξαγωγών παρέμενε σχετικά σταθερή (HHI τιμής: 695 → 667, -4,0%), κάτι που αντικατοπτρίζει μια πιο διάσπαρτη δομή εξαγωγικών αγορών.

Η Ρωσία χάνει θέση στις εξαγωγές — ΗΠΑ και Μαρόκο ανερχόμενοι προορισμοί

Από την πλευρά των εξαγωγών, η μεγαλύτερη μεταβολή σημειώθηκε στη Ρωσία, που μειώθηκε κατά -61,7% (από €184 εκατ. σε €70 εκατ.), πιθανότατα λόγω των εμπορικών κυρώσεων μετά το 2022. Η μεταβλητότητα των εξαγωγών προς Ρωσία ήταν η υψηλότερη μεταξύ των κύριων εταίρων (CV 0,34) (ανάλυση μεταβλητότητας). Αντίθετα, οι ΗΠΑ ενισχύθηκαν κατά +34,8% (από €452 εκατ. σε €610 εκατ.), καθιστάμενες τον μεγαλύτερο μεμονωμένο εξαγωγικό προορισμό της ΕΕ, και το Μαρόκο σημείωσε +84,4% (από €76 εκατ. σε €141 εκατ.).

Ασυμμετρία κυρώσεων και τιμονομικών σοκ το 2022

Το 2022 σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής: εντοπίστηκαν τρία σημαντικά τιμονομικά σοκ (ανάλυση σοκ). Η τιμή εισαγωγών από την Ινδία καταγράφηκε με ανωμαλία 14,0 και μεταβολή +14,3%. Οι εξαγωγές προς Ουκρανία (+16,8%, ανωμαλία 8,8) και Μεξικό (+28,1%, ανωμαλία 4,1) παρουσίασαν επίσης ασυνήθιστες τιμονομικές διακυμάνσεις. Αυτά τα φαινόμενα συνδέονται πιθανότατα με την ενεργειακή κρίση και τις αλυσίδες εφοδιασμού μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

ΙΙΙ. Εσωτερική προϊοντική δομή: Τα μη υφασμένα υφάσματα κυριαρχούν, οι πιλήματες και τα δίχτυα επιταχύνουν

Τα μη υφασμένα υφάσματα (CN 5603) αποτελούν τον κορμό του εμπορίου

Τόσο στις εισαγωγές όσο και στις εξαγωγές, η κατηγορία 5603 (μη υφασμένα υφάσματα) κυριαρχεί απόλυτα. Στις εισαγωγές, ο όγκος αυξήθηκε από 238.991 τόνους σε 387.826 τόνους (+62%), ενώ η αξία ανήλθε από €999 εκατ. σε €1.637 εκατ. (+63,9%). Στις εξαγωγές, ο όγκος μειώθηκε από 437.220 τόνους σε 363.023 τόνους (-17,0%), αλλά η αξία αυξήθηκε σε €2.203 εκατ. (+13,5%) χάρη στην ανοδική τιμή (από €4.441/τ σε €6.062/τ, +36,5%) (σύγκριση τμημάτων προϊόντος).

Οι κατηγορίες πιλημάτων, διχτύων και σπάγκων εμφανίζουν τη μεγαλύτερη δυναμική εισαγωγών

Πέρα από τα μη υφασμένα, ορισμένες μικρότερες κατηγορίες καταγράφουν ιδιαίτερα έντονη ανάπτυξη. Τα πιλήματα (CN 5602) σημείωσαν άνοδο +113,9% στον εισαγωγικό όγκο (από 31.122 σε 66.559 τόνους) και η αξία τους διπλασιάστηκε (από €83 εκατ. σε €171 εκατ.). Τα δίχτυα (CN 5608) αυξήθηκαν +107,3% σε ποσότητα (από 26.105 σε 54.120 τόνους), ενώ η κατηγορία 5609 (είδη από νήματα και σχοινιά μη αλλού κατονομαζόμενα) παρουσίασε +119,4% σε ποσότητα. Αυτή η τάση υποδεικνύει αυξημένη ζήτηση σε εφαρμογές που σχετίζονται με τη γεωργία, την αλιεία και τις βιομηχανικές χρήσεις.

Η εγχώρια παραγωγή αυξάνεται δυναμικά σε αξία, υποδεικνύοντας αναβάθμιση

Η παραγωγή της ΕΕ (παραγωγικοί όγκοι) αυξήθηκε σε ποσότητα κατά +35,7% (από 2,10 δισεκατομμύρια κιλά σε 2,84 δισεκατομμύρια κιλά) αλλά πολύ περισσότερο σε αξία (+82,1%, από €5,68 δισεκ. σε €10,34 δισεκ.). Αυτό δείχνει μετατόπιση προς υψηλότερης αξίας προϊόντα, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την ανοδική τιμή των εξαγωγών. Ο κλάδος, παρότι χάνει όγκο εξαγωγών, αναβαθμίζεται σε θέσεις αξίας.

Η εξειδίκευση παραγωγής εμφανίζει σαφή γεωγραφική διαφοροποίηση εντός της ΕΕ

Τα κράτη μέλη με τη μεγαλύτερη σχετική εξειδίκευση (RSCA) στον κλάδο το 2025 είναι το Λουξεμβούργο (0,772), η Ελλάδα (0,482), η Σλοβενία (0,370), η Λιθουανία (0,350) και η Πορτογαλία (0,319) (ανάλυση εξειδίκευσης). Αντίθετα, η Μάλτα (RSCA -0,999), η Κύπρος (-0,994) και η Ιρλανδία (-0,923) εμφανίζουν ελάχιστη συμμετοχή. Η Γερμανία παραμένει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας (€847 εκατ.) αλλά με στάσιμη αξία (-1,6%), ενώ η Πολωνία (+82,4%) και η Ισπανία (+59,6%) εμφανίζουν τη δυναμικότερη ανάπτυξη (ανάλυση ανά χώρα).

Συμπέρασμα

Κατά τη δεκαετία 2015–2025, η αγορά του κεφαλαίου 56 στην ΕΕ χαρακτηρίστηκε από τρεις βασικές δυναμικές: πρώτον, μια δραματική αποκλίνουσα τροχιά μεταξύ εισαγωγών (που διπλασίασαν τον όγκο τους) και εξαγωγών (που συρρικνώθηκαν σε ποσότητα αλλά αναπτύχθηκαν σε αξία), με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του εμπορικού πλεονάσματος κατά ένα τρίτο· δεύτερον, μια γεωγραφική αναδιάταξη με Κίνα και Τουρκία να εδραιώνονται ως οι κυριότερες πηγές εισαγωγών και τη Ρωσία να χάνει θεαματικά μερίδιο στις εξαγωγές, και τρίτον, μια εσωτερική αναβάθμιση του κλάδου προς υψηλότερης αξίας προϊόντα, με τα μη υφασμένα υφάσματα να συνεχίζουν να κυριαρχούν και τις υπόλοιπες κατηγορίες (πιλήματα, δίχτυα, σπάγκοι) να εμφανίζουν δυναμική ανάπτυξη στις εισαγωγές. Η ΕΕ παραμένει καθαρός εξαγωγέας, αλλά η αυξανόμενη εξάρτηση από λίγους μεγάλους εξωτερικούς προμηθευτές, σε συνδυασμό με τα τιμονομικά σοκ του 2022, υποδεικνύουν νέες προκλήσεις στρατηγικής αυτονομίας στον κλάδο.